上座部《分别论》（巴利原文）第 95 阅读页 · VB17 · Khuddakavatthuvibhaṅga · 5/14

Tattha katamā ucchedadiṭṭhi?Tattha katamā ucchedadiṭṭhi?“Ucchijjissati attā ca loko cā”ti—“Ucchijjissati attā ca loko cā”ti—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati “ucchedadiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “ucchedadiṭṭhi”.Tattha katamā antavādiṭṭhi?Tattha katamā antavādiṭṭhi?“Antavā attā ca loko cā”ti—“Antavā attā ca loko cā”ti—

yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “antavādiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “antavādiṭṭhi”.Tattha katamā anantavādiṭṭhi?Tattha katamā anantavādiṭṭhi?

“Anantavā attā ca loko cā”ti—“Anantavā attā ca loko cā”ti—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “anantavādiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “anantavādiṭṭhi”.

Tattha katamā pubbantānudiṭṭhi?Tattha katamā pubbantānudiṭṭhi?Pubbantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—Pubbantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “pubbantānudiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “pubbantānudiṭṭhi”.

Tattha katamā aparantānudiṭṭhi?Tattha katamā aparantānudiṭṭhi?Aparantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—Aparantaṁ ārabbha yā uppajjati diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “aparantānudiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “aparantānudiṭṭhi”.

Tattha katamaṁ ahirikaṁ?Tattha katamaṁ ahirikaṁ?Yaṁ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—Yaṁ na hirīyati hiriyitabbena, na hirīyati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—idaṁ vuccati “ahirikaṁ”.idaṁ vuccati “ahirikaṁ”.

Tattha katamaṁ anottappaṁ?Tattha katamaṁ anottappaṁ?Yaṁ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—Yaṁ na ottappati ottappitabbena na ottappati pāpakānaṁ akusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā—idaṁ vuccati “anottappaṁ”.idaṁ vuccati “anottappaṁ”.

Tattha katamā dovacassatā?Tattha katamā dovacassatā?Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṁ dovacassiyaṁ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā—Sahadhammike vuccamāne dovacassāyaṁ dovacassiyaṁ dovacassatā vippaṭikulaggāhitā vipaccanīkasātatā anādariyaṁ anādaratā agāravatā appatissavatā—ayaṁ vuccati “dovacassatā”.ayaṁ vuccati “dovacassatā”.

Tattha katamā pāpamittatā?Tattha katamā pāpamittatā?Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā—Ye te puggalā assaddhā dussīlā appassutā maccharino duppaññā, yā tesaṁ sevanā nisevanā saṁsevanā bhajanā sambhajanā bhatti sambhatti sampavaṅkatā—ayaṁ vuccati “pāpamittatā”.ayaṁ vuccati “pāpamittatā”.

Tattha katamo anajjavo?Tattha katamo anajjavo?Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā—Yo anajjavo anajjavatā jimhatā vaṅkatā kuṭilatā—ayaṁ vuccati “anajjavo”.ayaṁ vuccati “anajjavo”.

Tattha katamo amaddavo?Tattha katamo amaddavo?Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṁ phārusiyaṁ kakkhaḷatā kaṭhinatā ujucittatā amudutā—Yā amudutā amaddavatā kakkhaḷiyaṁ phārusiyaṁ kakkhaḷatā kaṭhinatā ujucittatā amudutā—ayaṁ vuccati “amaddavo”.ayaṁ vuccati “amaddavo”.

Tattha katamā akkhanti?Tattha katamā akkhanti?Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—Yā akkhanti akkhamanatā anadhivāsanatā caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—ayaṁ vuccati “akkhanti”.ayaṁ vuccati “akkhanti”.

Tattha katamaṁ asoraccaṁ?Tattha katamaṁ asoraccaṁ?Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—Kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—idaṁ vuccati “asoraccaṁ”.idaṁ vuccati “asoraccaṁ”.

Sabbampi dussīlyaṁ asoraccaṁ.Sabbampi dussīlyaṁ asoraccaṁ.Tattha katamaṁ asākhalyaṁ?Tattha katamaṁ asākhalyaṁ?Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṁvattanikā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.Yā sā vācā kaṇḍakā kakkasā parakaṭukā parābhisajjanī kodhasāmantā asamādhisaṁvattanikā tathārūpiṁ vācaṁ bhāsitā hoti.

Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā—Yā tattha asaṇhavācatā asakhilavācatā pharusavācatā—idaṁ vuccati “asākhalyaṁ”.idaṁ vuccati “asākhalyaṁ”.Tattha katamo appaṭisanthāro?Tattha katamo appaṭisanthāro?

Dve paṭisanthārā—Dve paṭisanthārā—āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca.āmisapaṭisanthāro ca dhammapaṭisanthāro ca.Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā—Idhekacco appaṭisanthārako hoti āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vā—

ayaṁ vuccati “appaṭisanthāro”.ayaṁ vuccati “appaṭisanthāro”.Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?Tattha katamā indriyesu aguttadvāratā?Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.Idhekacco cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.Sotena saddaṁ sutvā …pe…Sotena saddaṁ sutvā …pe…ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…ghānena gandhaṁ ghāyitvā …pe…

jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…jivhāya rasaṁ sāyitvā …pe…kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…kāyena phoṭṭhabbaṁ phusitvā …pe…manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.manasā dhammaṁ viññāya nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.

Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.Yatvādhikaraṇamenaṁ manindriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati manindriyaṁ, manindriye na saṁvaraṁ āpajjati.Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—Yā imesaṁ channaṁ indriyānaṁ agutti agopanā anārakkho asaṁvaro—ayaṁ vuccati “indriyesu aguttadvāratā”.ayaṁ vuccati “indriyesu aguttadvāratā”.

Tattha katamā bhojane amattaññutā?Tattha katamā bhojane amattaññutā?Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.Idhekacco appaṭisaṅkhā ayoniso āhāraṁ āhāreti davāya madāya maṇḍanāya vibhūsanāya.Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—Yā tattha asantuṭṭhitā amattaññutā appaṭisaṅkhā bhojane—

ayaṁ vuccati “bhojane amattaññutā”.ayaṁ vuccati “bhojane amattaññutā”.Tattha katamaṁ muṭṭhassaccaṁ?Tattha katamaṁ muṭṭhassaccaṁ?Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—Yā assati ananussati appaṭissati assati assaraṇatā adhāraṇatā pilāpanatā sammussanatā—

idaṁ vuccati “muṭṭhassaccaṁ”.idaṁ vuccati “muṭṭhassaccaṁ”.Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?Tattha katamaṁ asampajaññaṁ?Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—

idaṁ vuccati “asampajaññaṁ”.idaṁ vuccati “asampajaññaṁ”.Tattha katamā sīlavipatti?Tattha katamā sīlavipatti?Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—Yo kāyiko vītikkamo vācasiko vītikkamo kāyikavācasiko vītikkamo—

ayaṁ vuccati “sīlavipatti”.ayaṁ vuccati “sīlavipatti”.Sabbampi dussīlyaṁ sīlavipatti.Sabbampi dussīlyaṁ sīlavipatti.Tattha katamā diṭṭhivipatti?Tattha katamā diṭṭhivipatti?

“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…“Natthi dinnaṁ, natthi yiṭṭhaṁ …pe…ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—ye imañca lokaṁ parañca lokaṁ sayaṁ abhiññā sacchikatvā pavedentī”ti—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati “diṭṭhivipatti”.ayaṁ vuccati “diṭṭhivipatti”.Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.Sabbāpi micchādiṭṭhi diṭṭhivipatti.Tattha katamaṁ ajjhattasaṁyojanaṁ?Tattha katamaṁ ajjhattasaṁyojanaṁ?

Pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni—Pañcorambhāgiyāni saṁyojanāni—ajjhattasaṁyojanaṁ.ajjhattasaṁyojanaṁ.Pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni—Pañcuddhambhāgiyāni saṁyojanāni—

bahiddhāsaṁyojanaṁ.bahiddhāsaṁyojanaṁ.Dukaṁ.Dukaṁ.

3. Tikaniddesa3. Tikaniddesa

Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni?Tattha katamāni tīṇi akusalamūlāni?Lobho, doso, moho.Lobho, doso, moho.Tattha katamo lobho?Tattha katamo lobho?

Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—Yo rāgo sārāgo anunayo anurodho nandī nandirāgo cittassa sārāgo icchā mucchā ajjhosānaṁ gedho parigedho saṅgo paṅko ejā māyā janikā sañjananī sibbinī jālinī saritā visattikā sotaṁ visaṭā āyūhanī dutiyā paṇidhi bhavanetti vanaṁ vanatho santhavo sineho apekkhā paṭibandhu āsā āsīsanā āsīsitattaṁ rūpāsā saddāsā gandhāsā rasāsā phoṭṭhabbāsā lābhāsā dhanāsā puttāsā jīvitāsā jappā abhijappā jappanā jappitattaṁ loluppaṁ loluppāyanā loluppāyitattaṁ pucchañjikatā sādhukamyatā adhammarāgo visamalobho nikanti nikāmanā patthanā pihanā sampatthanā kāmataṇhā bhavataṇhā vibhavataṇhā rūpataṇhā arūpataṇhā nirodhataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā ogho yogo gantho upādānaṁ āvaraṇaṁ nīvaraṇaṁ chadanaṁ bandhanaṁ upakkileso anusayo pariyuṭṭhānaṁ latā vevicchaṁ dukkhamūlaṁ dukkhanidānaṁ dukkhappabhavo mārapāso mārabaḷisaṁ māravisayo taṇhānadī taṇhājālaṁ taṇhāgaddulaṁ taṇhāsamuddo abhijjhā lobho akusalamūlaṁ—

ayaṁ vuccati “lobho”.ayaṁ vuccati “lobho”.Tattha katamo doso?Tattha katamo doso?“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…“Anatthaṁ me acarī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me caratī”ti āghāto jāyati, “anatthaṁ me carissatī”ti āghāto jāyati, “piyassa me manāpassa anatthaṁ acari …pe…

anatthaṁ carati …pe…anatthaṁ carati …pe…anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…anatthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, “appiyassa me amanāpassa atthaṁ acari …pe…atthaṁ carati …pe…atthaṁ carati …pe…

atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati.atthaṁ carissatī”ti āghāto jāyati, aṭṭhāne vā pana āghāto jāyati.Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—Yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—ayaṁ vuccati “doso”.ayaṁ vuccati “doso”.

Tattha katamo moho?Tattha katamo moho?Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—Dukkhe aññāṇaṁ, dukkhasamudaye aññāṇaṁ, dukkhanirodhe aññāṇaṁ, dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya aññāṇaṁ, pubbante aññāṇaṁ, aparante aññāṇaṁ, pubbantāparante aññāṇaṁ, idappaccayatā paṭiccasamuppannesu dhammesu aññāṇaṁ, yaṁ evarūpaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “moho”.ayaṁ vuccati “moho”.

Imāni tīṇi akusalamūlāni.Imāni tīṇi akusalamūlāni.Tattha katame tayo akusalavitakkā?Tattha katame tayo akusalavitakkā?Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.Kāmavitakko, byāpādavitakko, vihiṁsāvitakko.

Tattha katamo kāmavitakko?Tattha katamo kāmavitakko?Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—Kāmapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.ayaṁ vuccati “kāmavitakko”.

Tattha katamo byāpādavitakko?Tattha katamo byāpādavitakko?Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—Byāpādapaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.ayaṁ vuccati “byāpādavitakko”.

Tattha katamo vihiṁsāvitakko?Tattha katamo vihiṁsāvitakko?Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—Vihiṁsāpaṭisaṁyutto takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.ayaṁ vuccati “vihiṁsāvitakko”.

Ime tayo akusalavitakkā.Ime tayo akusalavitakkā.Tattha katamā tisso akusalasaññā?Tattha katamā tisso akusalasaññā?