上座部《分别论》（巴利原文）第 94 阅读页 · VB17 · Khuddakavatthuvibhaṅga · 4/14

so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—ayaṁ vuccati “sadisassa hīnohamasmīti māno”.ayaṁ vuccati “sadisassa hīnohamasmīti māno”.

Tattha katamo hīnassa seyyohamasmīti māno?Tattha katamo hīnassa seyyohamasmīti māno?Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṁ attānaṁ dahati;Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi seyyaṁ attānaṁ dahati;so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.

Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “hīnassa seyyohamasmīti māno”.ayaṁ vuccati “hīnassa seyyohamasmīti māno”.Tattha katamo hīnassa sadisohamasmīti māno?Tattha katamo hīnassa sadisohamasmīti māno?

Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.so taṁ nissāya mānaṁ jappeti.Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

ayaṁ vuccati “hīnassa sadisohamasmīti māno”.ayaṁ vuccati “hīnassa sadisohamasmīti māno”.Tattha katamo hīnassa hīnohamasmīti māno?Tattha katamo hīnassa hīnohamasmīti māno?Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;Idhekacco hīno hoti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi sadisaṁ attānaṁ dahati;

so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.so taṁ nissāya omānaṁ jappeti.Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—ayaṁ vuccati “hīnassa hīnohamasmīti māno”.ayaṁ vuccati “hīnassa hīnohamasmīti māno”.

Tattha katamo māno?Tattha katamo māno?Yo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Yo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “māno”.ayaṁ vuccati “māno”.

Tattha katamo atimāno?Tattha katamo atimāno?Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi attānaṁ atimaññati.Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā parehi attānaṁ atimaññati.Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—

ayaṁ vuccati “atimāno”.ayaṁ vuccati “atimāno”.Tattha katamo mānātimāno?Tattha katamo mānātimāno?Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṁ parehi sadisaṁ attānaṁ dahati, aparakālaṁ attānaṁ seyyaṁ dahati.Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā …pe… aññataraññatarena vatthunā pubbakālaṁ parehi sadisaṁ attānaṁ dahati, aparakālaṁ attānaṁ seyyaṁ dahati.

Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “mānātimāno”.ayaṁ vuccati “mānātimāno”.Tattha katamo omāno?Tattha katamo omāno?

Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṁ jappeti.Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā omānaṁ jappeti.Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—Yo evarūpo omāno omaññanā omaññitattaṁ hīḷanā ohīḷanā ohīḷitattaṁ attuññā attavaññā attaparibhavo—ayaṁ vuccati “omāno”.ayaṁ vuccati “omāno”.

Tattha katamo adhimāno?Tattha katamo adhimāno?Appatte pattasaññitā, akate katasaññitā, anadhigate adhigatasaññitā, asacchikate sacchikatasaññitā, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Appatte pattasaññitā, akate katasaññitā, anadhigate adhigatasaññitā, asacchikate sacchikatasaññitā, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “adhimāno”.ayaṁ vuccati “adhimāno”.

Tattha katamo asmimāno?Tattha katamo asmimāno?Rūpaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,Rūpaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,vedanā …pe…vedanā …pe…

saññā …pe…saññā …pe…saṅkhārā …pe…saṅkhārā …pe…viññāṇaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,viññāṇaṁ asmīti māno, asmīti chando, asmīti anusayo,

yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “asmimāno”.ayaṁ vuccati “asmimāno”.Tattha katamo micchāmāno?Tattha katamo micchāmāno?

Idhekacco pāpakena vā kammāyatanena pāpakena vā sippāyatanena pāpakena vā vijjāṭṭhānena pāpakena vā sutena pāpakena vā paṭibhānena pāpakena vā sīlena pāpakena vā vatena pāpakena vā sīlabbatena pāpikāya vā diṭṭhiyā aññataraññatarena vatthunā mānaṁ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—Idhekacco pāpakena vā kammāyatanena pāpakena vā sippāyatanena pāpakena vā vijjāṭṭhānena pāpakena vā sutena pāpakena vā paṭibhānena pāpakena vā sīlena pāpakena vā vatena pāpakena vā sīlabbatena pāpikāya vā diṭṭhiyā aññataraññatarena vatthunā mānaṁ jappeti, yo evarūpo māno maññanā maññitattaṁ unnati unnāmo dhajo sampaggāho ketukamyatā cittassa—ayaṁ vuccati “micchāmāno”.ayaṁ vuccati “micchāmāno”.

Tattha katamo ñātivitakko?Tattha katamo ñātivitakko?Ñātake ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Ñātake ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “ñātivitakko”.ayaṁ vuccati “ñātivitakko”.

Tattha katamo janapadavitakko?Tattha katamo janapadavitakko?Janapadaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Janapadaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “janapadavitakko”.ayaṁ vuccati “janapadavitakko”.

Tattha katamo amaravitakko?Tattha katamo amaravitakko?Dukkarakārikāpaṭisaṁyutto vā diṭṭhigatapaṭisaṁyutto vā gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Dukkarakārikāpaṭisaṁyutto vā diṭṭhigatapaṭisaṁyutto vā gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “amaravitakko”.ayaṁ vuccati “amaravitakko”.

Tattha katamo parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko?Tattha katamo parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko?Idhekacco gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogaṁ āpajjati.Idhekacco gihīhi saṁsaṭṭho viharati sahanandī sahasokī, sukhitesu sukhito, dukkhitesu dukkhito, uppannesu kiccakaraṇīyesu attanā vā yogaṁ āpajjati.Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

ayaṁ vuccati “parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko”.ayaṁ vuccati “parānuddayatāpaṭisaṁyutto vitakko”.Tattha katamo lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko?Tattha katamo lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko?Lābhasakkārasilokaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Lābhasakkārasilokaṁ ārabbha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—

ayaṁ vuccati “lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko”.ayaṁ vuccati “lābhasakkārasilokapaṭisaṁyutto vitakko”.Tattha katamo anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko?Tattha katamo anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko?Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mā maṁ pare avajāniṁsūti.Idhekacco jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vatthunā mā maṁ pare avajāniṁsūti.

Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—Yo tattha gehasito takko vitakko micchāsaṅkappo—ayaṁ vuccati “anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko”.ayaṁ vuccati “anavaññattipaṭisaṁyutto vitakko”.Ekakaṁ.Ekakaṁ.

2. Dukaniddesa2. Dukaniddesa

Tattha katamo kodho?Tattha katamo kodho?Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—Yo kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—ayaṁ vuccati “kodho”.ayaṁ vuccati “kodho”.

Tattha katamo upanāho?Tattha katamo upanāho?Pubbakālaṁ kodho, aparakālaṁ upanāho.Pubbakālaṁ kodho, aparakālaṁ upanāho.Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṁ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṁsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṁ kodhassa—Yo evarūpo upanāho upanayhanā upanayhitattaṁ aṭṭhapanā ṭhapanā saṇṭhapanā anusaṁsandanā anuppabandhanā daḷhīkammaṁ kodhassa—

ayaṁ vuccati “upanāho”.ayaṁ vuccati “upanāho”.Tattha katamo makkho?Tattha katamo makkho?Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—Yo makkho makkhāyanā makkhāyitattaṁ niṭṭhuriyaṁ niṭṭhuriyakammaṁ—

ayaṁ vuccati “makkho”.ayaṁ vuccati “makkho”.Tattha katamo paḷāso?Tattha katamo paḷāso?Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṁ yugaggāho appaṭinissaggo—Yo paḷāso paḷāsāyanā paḷāsāhāro vivādaṭṭhānaṁ yugaggāho appaṭinissaggo—

ayaṁ vuccati “paḷāso”.ayaṁ vuccati “paḷāso”.Tattha katamā issā?Tattha katamā issā?Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—Yā paralābhasakkāragarukāramānanavandanapūjanāsu issā issāyanā issāyitattaṁ usūyā usūyanā usūyitattaṁ—

ayaṁ vuccati “issā”.ayaṁ vuccati “issā”.Tattha katamaṁ macchariyaṁ?Tattha katamaṁ macchariyaṁ?Pañca macchariyāni—Pañca macchariyāni—

āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.āvāsamacchariyaṁ, kulamacchariyaṁ, lābhamacchariyaṁ, vaṇṇamacchariyaṁ, dhammamacchariyaṁ.Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—Yaṁ evarūpaṁ maccheraṁ maccharāyanā maccharāyitattaṁ vevicchaṁ kadariyaṁ kaṭukañcukatā aggahitattaṁ cittassa—idaṁ vuccati “macchariyaṁ”.idaṁ vuccati “macchariyaṁ”.

Tattha katamā māyā?Tattha katamā māyā?Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetuṁ pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.Idhekacco kāyena duccaritaṁ caritvā, vācāya duccaritaṁ caritvā, manasā duccaritaṁ caritvā tassa paṭicchādanahetuṁ pāpikaṁ icchaṁ paṇidahati.“Mā maṁ jaññā”ti icchati.“Mā maṁ jaññā”ti icchati.

“Mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti.“Mā maṁ jaññā”ti saṅkappeti.“Mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati.“Mā maṁ jaññā”ti vācaṁ bhāsati.“Mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.“Mā maṁ jaññā”ti kāyena parakkamati.

Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—Yā evarūpā māyā māyāvitā accāsarā vañcanā nikati vikiraṇā pariharaṇā gūhanā parigūhanā chādanā paṭicchādanā anuttānīkammaṁ anāvikammaṁ vocchādanā pāpakiriyā—ayaṁ vuccati “māyā”.ayaṁ vuccati “māyā”.Tattha katamaṁ sāṭheyyaṁ?Tattha katamaṁ sāṭheyyaṁ?

Idhekacco saṭho hoti parisaṭho.Idhekacco saṭho hoti parisaṭho.Yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—Yaṁ tattha saṭhaṁ saṭhatā sāṭheyyaṁ kakkaratā kakkariyaṁ parikkhattatā pārikkhattiyaṁ—idaṁ vuccati “sāṭheyyaṁ”.idaṁ vuccati “sāṭheyyaṁ”.

Tattha katamā avijjā?Tattha katamā avijjā?Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—Yaṁ aññāṇaṁ adassanaṁ …pe… avijjālaṅgī moho akusalamūlaṁ—ayaṁ vuccati “avijjā”.ayaṁ vuccati “avijjā”.

Tattha katamā bhavataṇhā?Tattha katamā bhavataṇhā?Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ—Yo bhavesu bhavacchando bhavarāgo bhavanandī bhavataṇhā bhavasineho bhavapariḷāho bhavamucchā bhavajjhosānaṁ—ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.ayaṁ vuccati “bhavataṇhā”.

Tattha katamā bhavadiṭṭhi?Tattha katamā bhavadiṭṭhi?“Bhavissati attā ca loko cā”ti—“Bhavissati attā ca loko cā”ti—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—

ayaṁ vuccati “bhavadiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “bhavadiṭṭhi”.Tattha katamā vibhavadiṭṭhi?Tattha katamā vibhavadiṭṭhi?“Na bhavissati attā ca loko cā”ti—“Na bhavissati attā ca loko cā”ti—

yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “vibhavadiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “vibhavadiṭṭhi”.Tattha katamā sassatadiṭṭhi?Tattha katamā sassatadiṭṭhi?

“Sassato attā ca loko cā”ti—“Sassato attā ca loko cā”ti—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—yā evarūpā diṭṭhi diṭṭhigataṁ …pe… vipariyāsaggāho—ayaṁ vuccati “sassatadiṭṭhi”.ayaṁ vuccati “sassatadiṭṭhi”.