巴利《小部》· 大义释第 110 阅读页 · MND16 · 16. Sāriputtasuttaniddesa · 13/14

<b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;</b><b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;</b><b>Rūpesu saddesu atho rasesu,</b><b>Rūpesu saddesu atho rasesu,</b><b>Gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.</b><b>Gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.</b>

<b>Athāparaṁ pañca rajāni loke</b>ti.<b>Athāparaṁ pañca rajāni loke</b>ti.<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—athāti.athāti.

<b>Pañca rajānī</b>ti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo.<b>Pañca rajānī</b>ti rūparajo, saddarajo, gandharajo, rasarajo, phoṭṭhabbarajo.“Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,“Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati,Rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;Rāgassetaṁ adhivacanaṁ rajoti;

Etaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,Etaṁ rajaṁ vippajahitvā paṇḍitā,Viharanti te vigatarajassa sāsane.Viharanti te vigatarajassa sāsane.Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,Doso rajo na ca pana reṇu vuccati,

…pe……pe…Viharanti te vigatarajassa sāsane.Viharanti te vigatarajassa sāsane.Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,Moho rajo na ca pana reṇu vuccati,

…pe……pe…Viharanti te vigatarajassa sāsane”.Viharanti te vigatarajassa sāsane”.<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—<b>Loke</b>ti apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi—

athāparaṁ pañca rajāni loke.athāparaṁ pañca rajāni loke.<b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe</b>ti.<b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe</b>ti.<b>Yesan</b>ti rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa.<b>Yesan</b>ti rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa.

<b>Satīmā</b>ti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—<b>Satīmā</b>ti yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—ayaṁ vuccati sati.ayaṁ vuccati sati.Imāya satiyā upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.Imāya satiyā upeto samupeto upagato samupagato upapanno samupapanno samannāgato.

So vuccati satimā.So vuccati satimā.<b>Sikkhe</b>ti tisso sikkhā—<b>Sikkhe</b>ti tisso sikkhā—adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā.

Katamā adhisīlasikkhā …pe…Katamā adhisīlasikkhā …pe…ayaṁ adhipaññāsikkhā.ayaṁ adhipaññāsikkhā.<b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe</b>ti.<b>Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe</b>ti.

Satimā puggalo yesaṁ rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…Satimā puggalo yesaṁ rūparāgassa saddarāgassa gandharāgassa rasarāgassa phoṭṭhabbarāgassa vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya adhicittampi sikkheyya adhipaññampi sikkheyya, imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya …pe…sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—

yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe.yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe.<b>Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgan</b>ti.<b>Rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgan</b>ti.Rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu rāgaṁ saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—Rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu rāgaṁ saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.rūpesu saddesu atho rasesu, gandhesu phassesu sahetha rāgaṁ.Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“Athāparaṁ pañca rajāni loke,“Athāparaṁ pañca rajāni loke,

Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;Yesaṁ satīmā vinayāya sikkhe;Rūpesu saddesu atho rasesu,Rūpesu saddesu atho rasesu,Gandhesu phassesu sahetha rāgan”ti.Gandhesu phassesu sahetha rāgan”ti.

<b>Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,</b><b>Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,</b><b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto;</b><b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto;</b><b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,</b><b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,</b>

<b>Ekodibhūto vihane tamaṁ so.</b><b>Ekodibhūto vihane tamaṁ so.</b>(Iti bhagavā.)(Iti bhagavā.)<b>Etesu dhammesu vineyya chandan</b>ti.<b>Etesu dhammesu vineyya chandan</b>ti.

<b>Etesū</b>ti rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu.<b>Etesū</b>ti rūpesu saddesu gandhesu rasesu phoṭṭhabbesu.<b>Chando</b>ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ …pe…<b>Chando</b>ti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṁ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṁ …pe…kāmacchandanīvaraṇaṁ.kāmacchandanīvaraṇaṁ.

<b>Etesu dhammesu vineyya chandan</b>ti.<b>Etesu dhammesu vineyya chandan</b>ti.Etesu dhammesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—Etesu dhammesu chandaṁ vineyya paṭivineyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—etesu dhammesu vineyya chandaṁ.etesu dhammesu vineyya chandaṁ.

<b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto</b>ti.<b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto</b>ti.<b>Bhikkhū</b>ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu, sekho vā bhikkhu.<b>Bhikkhū</b>ti puthujjanakalyāṇako vā bhikkhu, sekho vā bhikkhu.<b>Satimā</b>ti yā sati anussati …pe… sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—<b>Satimā</b>ti yā sati anussati …pe… sammāsati satisambojjhaṅgo ekāyanamaggo—

ayaṁ vuccati sati.ayaṁ vuccati sati.Imāya satiyā upeto samupeto …pe…Imāya satiyā upeto samupeto …pe…so vuccati satimā.so vuccati satimā.

<b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto</b>ti.<b>Bhikkhu satimā suvimuttacitto</b>ti.Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,Paṭhamaṁ jhānaṁ samāpannassa nīvaraṇehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,dutiyaṁ jhānaṁ samāpannassa vitakkavicārehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,

tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā ca cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,tatiyaṁ jhānaṁ samāpannassa pītiyā ca cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;catutthaṁ jhānaṁ samāpannassa sukhadukkhehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,ākāsānañcāyatanaṁ samāpannassa rūpasaññāya paṭighasaññāya nānattasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,

viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ …viññāṇañcāyatanaṁ samāpannassa ākāsānañcāyatanasaññāya cittaṁ …ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ …ākiñcaññāyatanaṁ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññāya cittaṁ …nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;nevasaññānāsaññāyatanaṁ samāpannassa ākiñcaññāyatanasaññāya cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ;

sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,sotāpannassa sakkāyadiṭṭhiyā vicikicchāya sīlabbataparāmāsā diṭṭhānusayā vicikicchānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,sakadāgāmissa oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,anāgāmissa anusahagatā kāmarāgasaṁyojanā paṭighasaṁyojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttaṁ,

arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—arahato rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā tadekaṭṭhehi ca kilesehi bahiddhā ca sabbanimittehi cittaṁ muttaṁ vimuttaṁ suvimuttanti—bhikkhu satimā suvimuttacitto.bhikkhu satimā suvimuttacitto.<b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno</b>ti.<b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno</b>ti.

<b>Kālenā</b>ti uddhate citte samathassa kālo, samāhite citte vipassanāya kālo.<b>Kālenā</b>ti uddhate citte samathassa kālo, samāhite citte vipassanāya kālo.“Kāle paggaṇhati cittaṁ,“Kāle paggaṇhati cittaṁ,niggaṇhati punāpare;niggaṇhati punāpare;

Sampahaṁsati kālena,Sampahaṁsati kālena,kāle cittaṁ samādahe.kāle cittaṁ samādahe.Ajjhupekkhati kālena,Ajjhupekkhati kālena,

so yogī kālakovido;so yogī kālakovido;Kimhi kālamhi paggāho,Kimhi kālamhi paggāho,kimhi kāle viniggaho.kimhi kāle viniggaho.

Kimhi pahaṁsanākālo,Kimhi pahaṁsanākālo,samathakālo ca kīdiso;samathakālo ca kīdiso;Upekkhākālaṁ cittassa,Upekkhākālaṁ cittassa,

kathaṁ dasseti yogino.kathaṁ dasseti yogino.Līne cittamhi paggāho,Līne cittamhi paggāho,uddhatasmiṁ viniggaho;uddhatasmiṁ viniggaho;

Nirassādagataṁ cittaṁ,Nirassādagataṁ cittaṁ,sampahaṁseyya tāvade.sampahaṁseyya tāvade.Sampahaṭṭhaṁ yadā cittaṁ,Sampahaṭṭhaṁ yadā cittaṁ,

alīnaṁ bhavatinuddhataṁ;alīnaṁ bhavatinuddhataṁ;Samathassa ca so kālo,Samathassa ca so kālo,ajjhattaṁ ramaye mano.ajjhattaṁ ramaye mano.

Etena mevupāyena,Etena mevupāyena,yadā hoti samāhitaṁ;yadā hoti samāhitaṁ;Samāhitacittamaññāya,Samāhitacittamaññāya,

ajjhupekkheyya tāvade.ajjhupekkheyya tāvade.Evaṁ kālavidū dhīro,Evaṁ kālavidū dhīro,kālaññū kālakovido;kālaññū kālakovido;

Kālena kālaṁ cittassa,Kālena kālaṁ cittassa,nimittamupalakkhaye”ti.nimittamupalakkhaye”ti.<b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno</b>ti.<b>Kālena so sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno</b>ti.

“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,“Sabbe saṅkhārā aniccā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,“sabbe saṅkhārā dukkhā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno,“sabbe dhammā anattā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno …pe…“sabbe dhammā anattā”ti sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno …pe…

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti—“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti—sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno.sammā dhammaṁ parivīmaṁsamāno.<b>Ekodibhūto vihane tamaṁ so, iti bhagavā</b>ti.<b>Ekodibhūto vihane tamaṁ so, iti bhagavā</b>ti.

<b>Ekodī</b>ti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—<b>Ekodī</b>ti ekaggacitto avikkhittacitto avisāhaṭamānaso samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—ekodibhūto.ekodibhūto.<b>Vihane tamaṁ so</b>ti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ mānatamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ haneyya vihaneyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.<b>Vihane tamaṁ so</b>ti rāgatamaṁ dosatamaṁ mohatamaṁ diṭṭhitamaṁ mānatamaṁ kilesatamaṁ duccaritatamaṁ andhakaraṇaṁ acakkhukaraṇaṁ aññāṇakaraṇaṁ paññānirodhikaṁ vighātapakkhikaṁ anibbānasaṁvattanikaṁ haneyya vihaneyya pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya.

<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.<b>Bhagavā</b>ti gāravādhivacanaṁ.Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā, bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;Api ca bhaggarāgoti bhagavā, bhaggadosoti bhagavā, bhaggamohoti bhagavā, bhaggamānoti bhagavā, bhaggadiṭṭhīti bhagavā, bhaggakaṇḍakoti bhagavā, bhaggakilesoti bhagavā, bhaji vibhaji pavibhaji dhammaratananti bhagavā, bhavānaṁ antakaroti bhagavā, bhāvitakāyo bhāvitasīlo bhāvitacitto bhāvitapaññoti bhagavā, bhaji vā bhagavā araññavanapatthāni pantāni senāsanāni appasaddāni appanigghosāni vijanavātāni manussarāhasseyyakāni paṭisallānasāruppānīti bhagavā, bhāgī vā bhagavā cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārānanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā attharasassa dhammarasassa vimuttirasassa adhisīlassa adhicittassa adhipaññāyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ jhānānaṁ catunnaṁ appamaññānaṁ catunnaṁ arūpasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā aṭṭhannaṁ vimokkhānaṁ aṭṭhannaṁ abhibhāyatanānaṁ navannaṁ anupubbavihārasamāpattīnanti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ saññābhāvanānaṁ dasannaṁ kasiṇasamāpattīnaṁ ānāpānassatisamādhissa asubhasamāpattiyāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā catunnaṁ satipaṭṭhānānaṁ catunnaṁ sammappadhānānaṁ catunnaṁ iddhipādānaṁ pañcannaṁ indriyānaṁ pañcannaṁ balānaṁ sattannaṁ bojjhaṅgānaṁ ariyassa aṭṭhaṅgikassa maggassāti bhagavā, bhāgī vā bhagavā dasannaṁ tathāgatabalānaṁ catunnaṁ vesārajjānaṁ catunnaṁ paṭisambhidānaṁ channaṁ abhiññānaṁ channaṁ buddhadhammānanti bhagavā, bhagavāti netaṁ nāmaṁ mātarā kataṁ na pitarā kataṁ na bhātarā kataṁ na bhaginiyā kataṁ na mittāmaccehi kataṁ na ñātisālohitehi kataṁ na samaṇabrāhmaṇehi kataṁ na devatāhi kataṁ;

vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—vimokkhantikametaṁ buddhānaṁ bhagavantānaṁ bodhiyā mūle saha sabbaññutañāṇassa paṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṁ bhagavāti—ekodibhūto vihane tamaṁ so iti bhagavā.ekodibhūto vihane tamaṁ so iti bhagavā.Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—

“Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,“Etesu dhammesu vineyya chandaṁ,Bhikkhu satimā suvimuttacitto;Bhikkhu satimā suvimuttacitto;