巴利《小部》· 大义释第 107 阅读页 · MND16 · 16. Sāriputtasuttaniddesa · 10/14

<b>Kodhātimānassa vasaṁ na gacche</b>ti.<b>Kodhātimānassa vasaṁ na gacche</b>ti.Kodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—Kodhassa ca atimānassa ca vasaṁ na gaccheyya, kodhañca atimānañca pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyyāti—kodhātimānassa vasaṁ na gacche.kodhātimānassa vasaṁ na gacche.

<b>Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe</b>ti.<b>Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe</b>ti.Katamaṁ kodhassa mūlaṁ?Katamaṁ kodhassa mūlaṁ?Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—

idaṁ kodhassa mūlaṁ.idaṁ kodhassa mūlaṁ.Katamaṁ atimānassa mūlaṁ?Katamaṁ atimānassa mūlaṁ?Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—Avijjā mūlaṁ, ayoniso manasikāro mūlaṁ, asmimāno mūlaṁ, ahirikaṁ mūlaṁ, anottappaṁ mūlaṁ, uddhaccaṁ mūlaṁ—

idaṁ atimānassa mūlaṁ.idaṁ atimānassa mūlaṁ.<b>Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe</b>ti.<b>Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe</b>ti.Kodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—Kodhassa ca atimānassa ca mūlaṁ palikhaṇitvā uddharitvā samuddharitvā uppāṭayitvā samuppāṭayitvā pajahitvā vinodetvā byantiṁ karitvā anabhāvaṁ gametvā tiṭṭheyya santiṭṭheyyāti—

mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe.mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe.<b>Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyā</b>ti.<b>Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyā</b>ti.<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—<b>Athā</b>ti padasandhi padasaṁsaggo padapāripūrī akkharasamavāyo byañjanasiliṭṭhatā padānupubbatāpetaṁ—

athāti.athāti.<b>Piyā</b>ti dve piyā—<b>Piyā</b>ti dve piyā—sattā vā saṅkhārā vā.sattā vā saṅkhārā vā.

Katame sattā piyā?Katame sattā piyā?Idha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—Idha yāssa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā puttā vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā—ime sattā piyā.ime sattā piyā.

Katame saṅkhārā piyā?Katame saṅkhārā piyā?Manāpikā rūpā manāpikā saddā …Manāpikā rūpā manāpikā saddā …gandhā …gandhā …

rasā …rasā …phoṭṭhabbā—phoṭṭhabbā—ime saṅkhārā piyā.ime saṅkhārā piyā.

<b>Appiyā</b>ti dve appiyā—<b>Appiyā</b>ti dve appiyā—sattā vā saṅkhārā vā.sattā vā saṅkhārā vā.Katame sattā appiyā?Katame sattā appiyā?

Idha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—Idha yāssa te honti anatthakāmā ahitakāmā aphāsukāmā ayogakkhemakāmā jīvitā voropetukāmā—ime sattā appiyā.ime sattā appiyā.Katame saṅkhārā appiyā?Katame saṅkhārā appiyā?

Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā …Amanāpikā rūpā amanāpikā saddā, gandhā …rasā …rasā …phoṭṭhabbā—phoṭṭhabbā—

ime saṅkhārā appiyā.ime saṅkhārā appiyā.<b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—<b>Addhā</b>ti ekaṁsavacanaṁ nissaṁsayavacanaṁ nikkaṅkhavacanaṁ advejjhavacanaṁ adveḷhakavacanaṁ niyyānikavacanaṁ apaṇṇakavacanaṁ avatthāpanavacanametaṁ—addhāti.addhāti.

<b>Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyā</b>ti.<b>Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā, addhā bhavanto abhisambhaveyyā</b>ti.Piyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—Piyāppiyaṁ sātāsātaṁ sukhadukkhaṁ somanassadomanassaṁ iṭṭhāniṭṭhaṁ abhisambhavanto vā abhibhaveyya adhibhavanto vā abhisambhaveyyāti—athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya.athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā addhā bhavanto abhisambhaveyya.

Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,“Kodhātimānassa vasaṁ na gacche,Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;Mūlampi tesaṁ palikhañña tiṭṭhe;

Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,Athappiyaṁ vā pana appiyaṁ vā,Addhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti.Addhā bhavanto abhisambhaveyyā”ti.<b>Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,</b><b>Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,</b>

<b>Vikkhambhaye tāni parissayāni;</b><b>Vikkhambhaye tāni parissayāni;</b><b>Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,</b><b>Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,</b><b>Caturo sahetha paridevadhamme.</b><b>Caturo sahetha paridevadhamme.</b>

<b>Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītī</b>ti.<b>Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapītī</b>ti.<b>Paññā</b>ti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe…<b>Paññā</b>ti yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo …pe…amoho sammādiṭṭhi.amoho sammādiṭṭhi.

<b>Paññaṁ purakkhatvā</b>ti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.<b>Paññaṁ purakkhatvā</b>ti idhekacco paññaṁ purato katvā carati paññādhajo paññāketu paññādhipateyyo vicayabahulo pavicayabahulo pekkhāyanabahulo sampekkhāyanabahulo vibhūtavihārī taccariko tabbahulo taggaruko tanninno tappoṇo tappabbhāro tadadhimutto tadadhipateyyoti.Evampi paññaṁ purakkhatvā.Evampi paññaṁ purakkhatvā.Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.Atha vā gacchanto vā “gacchāmī”ti pajānāti, ṭhito vā “ṭhitomhī”ti pajānāti, nisinno vā “nisinnomhī”ti pajānāti, sayāno vā “sayānomhī”ti pajānāti, yathā yathā vā panassa kāyo paṇihito hoti tathā tathā naṁ pajānātīti.

Evampi paññaṁ purakkhatvā.Evampi paññaṁ purakkhatvā.Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.Atha vā abhikkante paṭikkante sampajānakārī hoti, ālokite vilokite sampajānakārī hoti, samiñjite pasārite sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhibhāve sampajānakārī hotīti.Evampi paññaṁ purakkhatvā.Evampi paññaṁ purakkhatvā.

<b>Kalyāṇapītī</b>ti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—<b>Kalyāṇapītī</b>ti buddhānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—kalyāṇapītīti.kalyāṇapītīti.Dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—Dhammānussati saṅghānussati sīlānussati cāgānussati devatānussati ānāpānassati maraṇassati kāyagatāsativasena upasamānussativasena uppajjati pīti pāmojjaṁ—

kalyāṇapītīti—kalyāṇapītīti—paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti.paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti.<b>Vikkhambhaye tāni parissayānī</b>ti.<b>Vikkhambhaye tāni parissayānī</b>ti.

<b>Parissayā</b>ti dve parissayā—<b>Parissayā</b>ti dve parissayā—pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…pākaṭaparissayā ca paṭicchannaparissayā ca …pe…ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…ime vuccanti pākaṭaparissayā …pe…

ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…ime vuccanti paṭicchannaparissayā …pe…evampi tatrāsayāti—evampi tatrāsayāti—parissayā.parissayā.

<b>Vikkhambhaye tāni parissayānī</b>ti.<b>Vikkhambhaye tāni parissayānī</b>ti.Tāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—Tāni parissayāni vikkhambheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—vikkhambhaye tāni parissayāni.vikkhambhaye tāni parissayāni.

<b>Aratiṁ sahetha sayanamhi pante</b>ti.<b>Aratiṁ sahetha sayanamhi pante</b>ti.<b>Aratī</b>ti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.<b>Aratī</b>ti yā arati aratitā anabhirati anabhiramaṇā ukkaṇṭhitā paritassitā.<b>Sayanamhi pante</b>ti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—<b>Sayanamhi pante</b>ti pantesu vā senāsanesu aññataraññataresu vā adhikusalesu dhammesu aratiṁ saheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

aratiṁ sahetha sayanamhi pante.aratiṁ sahetha sayanamhi pante.<b>Caturo sahetha paridevadhamme</b>ti.<b>Caturo sahetha paridevadhamme</b>ti.Cattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—Cattāro paridevanīye dhamme saheyya parisaheyya abhibhaveyya ajjhotthareyya pariyādiyeyya maddeyyāti—

caturo sahetha paridevadhamme.caturo sahetha paridevadhamme.Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,“Paññaṁ purakkhatvā kalyāṇapīti,

Vikkhambhaye tāni parissayāni;Vikkhambhaye tāni parissayāni;Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,Aratiṁ sahetha sayanamhi pante,Caturo sahetha paridevadhamme”ti.Caturo sahetha paridevadhamme”ti.

<b>Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,</b><b>Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ,</b><b>Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;</b><b>Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ;</b><b>Ete vitakke paridevaneyye,</b><b>Ete vitakke paridevaneyye,</b>

<b>Vinayetha sekho aniketacārī.</b><b>Vinayetha sekho aniketacārī.</b><b>Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissan</b>ti.<b>Kiṁsū asissaṁ kuva vā asissan</b>ti.<b>Kiṁsū asissāmī</b>ti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—<b>Kiṁsū asissāmī</b>ti kiṁ bhuñjissāmi odanaṁ vā kummāsaṁ vā sattuṁ vā macchaṁ vā maṁsaṁ vāti—

kiṁsū asissaṁ.kiṁsū asissaṁ.<b>Kuva vā asissan</b>ti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—<b>Kuva vā asissan</b>ti kattha bhuñjissāmi khattiyakule vā brāhmaṇakule vā vessakule vā suddakule vāti—kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ.kiṁsū asissaṁ kuva vā asissaṁ.

<b>Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessan</b>ti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.<b>Dukkhaṁ vata settha kuvajja sessan</b>ti imaṁ rattiṁ dukkhaṁ sayittha phalake vā taṭṭikāya vā cammakhaṇḍe vā tiṇasanthāre vā paṇṇasanthāre vā palālasanthāre vā.Āgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—Āgāmirattiṁ kattha sukhaṁ sayissāmi mañce vā pīṭhe vā bhisiyā vā bimbohane vā vihāre vā aḍḍhayoge vā pāsāde vā hammiye vā guhāya vāti—dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ.dukkhaṁ vata settha kuvajja sessaṁ.

<b>Ete vitakke paridevaneyye</b>ti.<b>Ete vitakke paridevaneyye</b>ti.<b>Ete vitakke</b>ti dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke.<b>Ete vitakke</b>ti dve piṇḍapātapaṭisaññutte vitakke, dve senāsanapaṭisaññutte vitakke.<b>Paridevaneyye</b>ti ādevaneyye paridevaneyyeti—<b>Paridevaneyye</b>ti ādevaneyye paridevaneyyeti—

ete vitakke paridevaneyye.ete vitakke paridevaneyye.<b>Vinayetha sekho aniketacārī</b>ti.<b>Vinayetha sekho aniketacārī</b>ti.<b>Sekho</b>ti kiṅkāraṇā vuccati sekho?<b>Sekho</b>ti kiṅkāraṇā vuccati sekho?

Sikkhatīti—Sikkhatīti—sekho.sekho.Kiñca sikkhati?Kiñca sikkhati?

Adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati.Adhisīlampi sikkhati, adhicittampi sikkhati, adhipaññampi sikkhati.Katamā adhisīlasikkhā …pe…Katamā adhisīlasikkhā …pe…ayaṁ adhipaññāsikkhā.ayaṁ adhipaññāsikkhā.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkhati, jānanto passanto paccavekkhanto cittaṁ adhiṭṭhahanto sikkhati, saddhāya adhimuccanto sikkhati, vīriyaṁ paggaṇhanto, satiṁ upaṭṭhapento, cittaṁ samādahanto, paññāya pajānanto sikkhati, abhiññeyyaṁ abhijānanto sikkhati, pariññeyyaṁ parijānanto, pahātabbaṁ pajahanto, bhāvetabbaṁ bhāvento, sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkhati ācarati samācarati samādāya sikkhati.

Taṅkāraṇā vuccati—Taṅkāraṇā vuccati—sekho.sekho.Vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.Vinayāya paṭivinayāya pahānāya vūpasamāya paṭinissaggāya paṭipassaddhiyā adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya.

Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe…Imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya jānanto …pe…sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—sacchikātabbaṁ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti—vinayetha sekho.vinayetha sekho.

<b>Aniketacārī</b>ti.<b>Aniketacārī</b>ti.Kathaṁ niketacārī hoti?Kathaṁ niketacārī hoti?