上座部《分别论》（巴利原文）第 68 阅读页 · VB12 · Jhānavibhaṅga · 2/7

gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti?gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti?Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti.Idha bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sato sampajānakārī hotīti.

Tattha katamā sati?Tattha katamā sati?Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—Yā sati anussati paṭissati sati saraṇatā dhāraṇatā apilāpanatā asammussanatā sati satindriyaṁ satibalaṁ sammāsati—ayaṁ vuccati “sati”.ayaṁ vuccati “sati”.

“Sampajāno”ti tattha katamaṁ sampajaññaṁ?“Sampajāno”ti tattha katamaṁ sampajaññaṁ?Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—Yā paññā pajānanā vicayo pavicayo dhammavicayo sallakkhaṇā upalakkhaṇā paccupalakkhaṇā paṇḍiccaṁ kosallaṁ nepuññaṁ vebhabyā cintā upaparikkhā bhūrīmedhā pariṇāyikā vipassanā sampajaññaṁ patodo paññā paññindriyaṁ paññābalaṁ paññāsatthaṁ paññāpāsādo paññāāloko paññāobhāso paññāpajjoto paññāratanaṁ amoho dhammavicayo sammādiṭṭhi—

idaṁ vuccati “sampajaññaṁ”.idaṁ vuccati “sampajaññaṁ”.Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti …pe… samannāgato.Iti imāya ca satiyā iminā ca sampajaññena upeto hoti …pe… samannāgato.Evaṁ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.Evaṁ bhikkhu sato sampajāno abhikkamati, sato sampajāno paṭikkamati, sato sampajāno āloketi, sato sampajāno viloketi, sato sampajāno samiñjeti, sato sampajāno pasāreti, sato sampajānakārī hoti, saṅghāṭipattacīvaradhāraṇe sato sampajānakārī hoti, asite pīte khāyite sāyite sato sampajānakārī hoti, uccārapassāvakamme sato sampajānakārī hoti, gate ṭhite nisinne sutte jāgarite bhāsite tuṇhībhāve sampajānakārī hoti.

“Vivittan”ti santike cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.“Vivittan”ti santike cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.Tena taṁ vivittaṁ.Tena taṁ vivittaṁ.Dūre cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.Dūre cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.

Tena taṁ vivittaṁ.Tena taṁ vivittaṁ.“Senāsanan”ti mañcopi senāsanaṁ, pīṭhampi senāsanaṁ, bhisipi senāsanaṁ, bibbohanampi senāsanaṁ, vihāropi senāsanaṁ, aḍḍhayogopi senāsanaṁ, pāsādopi senāsanaṁ, aṭṭopi senāsanaṁ, māḷopi senāsanaṁ, leṇampi senāsanaṁ, guhāpi senāsanaṁ, rukkhamūlampi senāsanaṁ, veḷugumbopi senāsanaṁ.“Senāsanan”ti mañcopi senāsanaṁ, pīṭhampi senāsanaṁ, bhisipi senāsanaṁ, bibbohanampi senāsanaṁ, vihāropi senāsanaṁ, aḍḍhayogopi senāsanaṁ, pāsādopi senāsanaṁ, aṭṭopi senāsanaṁ, māḷopi senāsanaṁ, leṇampi senāsanaṁ, guhāpi senāsanaṁ, rukkhamūlampi senāsanaṁ, veḷugumbopi senāsanaṁ.Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṁ senāsanaṁ.Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti sabbametaṁ senāsanaṁ.

“Vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti imaṁ vivittaṁ senāsanaṁ bhajati sambhajati sevati nisevati saṁsevati.“Vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti imaṁ vivittaṁ senāsanaṁ bhajati sambhajati sevati nisevati saṁsevati.Tena vuccati “vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti.Tena vuccati “vivittaṁ senāsanaṁ bhajatī”ti.“Araññan”ti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.“Araññan”ti nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṁ araññaṁ.

“Rukkhamūlan”ti rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ.“Rukkhamūlan”ti rukkhamūlaṁyeva rukkhamūlaṁ.Pabbatoyeva pabbato.Pabbatoyeva pabbato.Kandarāyeva kandarā.Kandarāyeva kandarā.

Giriguhāyeva giriguhā.Giriguhāyeva giriguhā.Susānaṁyeva susānaṁ.Susānaṁyeva susānaṁ.Abbhokāsoyeva abbhokāso.Abbhokāsoyeva abbhokāso.

Palālapuñjoyeva palālapuñjo.Palālapuñjoyeva palālapuñjo.“Vanapatthan”ti dūrānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti dūrānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti vanasaṇḍānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti vanasaṇḍānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.

“Vanapatthan”ti bhīsanakānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti bhīsanakānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti salomahaṁsānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti salomahaṁsānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti pariyantānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti pariyantānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.

“Vanapatthan”ti na manussūpacārānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti na manussūpacārānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti durabhisambhavānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Vanapatthan”ti durabhisambhavānametaṁ senāsanānaṁ adhivacanaṁ.“Appasaddan”ti santike cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.“Appasaddan”ti santike cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.

Tena taṁ appasaddaṁ.Tena taṁ appasaddaṁ.Dūre cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.Dūre cepi senāsanaṁ hoti, tañca anākiṇṇaṁ gahaṭṭhehi pabbajitehi.Tena taṁ appasaddaṁ.Tena taṁ appasaddaṁ.

“Appanigghosan”ti yadeva taṁ appasaddaṁ tadeva taṁ appanigghosaṁ.“Appanigghosan”ti yadeva taṁ appasaddaṁ tadeva taṁ appanigghosaṁ.Yadeva taṁ appanigghosaṁ tadeva taṁ vijanavātaṁ.Yadeva taṁ appanigghosaṁ tadeva taṁ vijanavātaṁ.Yadeva taṁ vijanavātaṁ tadeva taṁ manussarāhasseyyakaṁ.Yadeva taṁ vijanavātaṁ tadeva taṁ manussarāhasseyyakaṁ.

Yadeva taṁ manussarāhasseyyakaṁ tadeva taṁ paṭisallānasāruppaṁ.Yadeva taṁ manussarāhasseyyakaṁ tadeva taṁ paṭisallānasāruppaṁ.“Araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā”ti araññagato vā hoti rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā.“Araññagato vā rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā”ti araññagato vā hoti rukkhamūlagato vā suññāgāragato vā.“Nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā”ti nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā.“Nisīdati pallaṅkaṁ ābhujitvā”ti nisinno hoti pallaṅkaṁ ābhujitvā.

“Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāyā”ti ujuko hoti kāyo ṭhito paṇihito.“Ujuṁ kāyaṁ paṇidhāyā”ti ujuko hoti kāyo ṭhito paṇihito.“Parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti tattha katamā sati?“Parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti tattha katamā sati?Yā sati anussati paṭissati …pe… sammāsati—Yā sati anussati paṭissati …pe… sammāsati—

ayaṁ vuccati “sati”.ayaṁ vuccati “sati”.Ayaṁ sati upaṭṭhitā hoti supaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā.Ayaṁ sati upaṭṭhitā hoti supaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā.Tena vuccati “parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti.Tena vuccati “parimukhaṁ satiṁ upaṭṭhapetvā”ti.

“Abhijjhaṁ loke pahāyā”ti tattha katamā abhijjhā?“Abhijjhaṁ loke pahāyā”ti tattha katamā abhijjhā?Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “abhijjhā”.ayaṁ vuccati “abhijjhā”.

Tattha katamo loko?Tattha katamo loko?Pañcupādānakkhandhā loko—Pañcupādānakkhandhā loko—ayaṁ vuccati “loko”.ayaṁ vuccati “loko”.

Ayaṁ abhijjhā imamhi loke santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.Ayaṁ abhijjhā imamhi loke santā hoti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.Tena vuccati “abhijjhaṁ loke pahāyā”ti.Tena vuccati “abhijjhaṁ loke pahāyā”ti.“Vigatābhijjhena cetasā”ti tattha katamaṁ cittaṁ?“Vigatābhijjhena cetasā”ti tattha katamaṁ cittaṁ?

Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ vigatābhijjhaṁ hoti.Idaṁ cittaṁ vigatābhijjhaṁ hoti.

Tena vuccati “vigatābhijjhena cetasā”ti.Tena vuccati “vigatābhijjhena cetasā”ti.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.Tena vuccati “viharatī”ti.Tena vuccati “viharatī”ti.

“Abhijjhāya cittaṁ parisodhetī”ti tattha katamā abhijjhā?“Abhijjhāya cittaṁ parisodhetī”ti tattha katamā abhijjhā?Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—Yo rāgo sārāgo …pe… cittassa sārāgo—ayaṁ vuccati “abhijjhā”.ayaṁ vuccati “abhijjhā”.

Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.

Idaṁ cittaṁ imāya abhijjhāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti.Idaṁ cittaṁ imāya abhijjhāya sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti.Tena vuccati “abhijjhāya cittaṁ parisodhetī”ti.Tena vuccati “abhijjhāya cittaṁ parisodhetī”ti.“Byāpādapadosaṁ pahāyā”ti atthi byāpādo, atthi padoso.“Byāpādapadosaṁ pahāyā”ti atthi byāpādo, atthi padoso.

Tattha katamo byāpādo?Tattha katamo byāpādo?Yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—Yo cittassa āghāto paṭighāto paṭighaṁ paṭivirodho kopo pakopo sampakopo doso padoso sampadoso cittassa byāpatti manopadoso kodho kujjhanā kujjhitattaṁ doso dussanā dussitattaṁ byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṁ virodho paṭivirodho caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—ayaṁ vuccati “byāpādo”.ayaṁ vuccati “byāpādo”.

Tattha katamo padoso?Tattha katamo padoso?Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo.Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo.Iti ayañca byāpādo ayañca padoso santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.Iti ayañca byāpādo ayañca padoso santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.

Tena vuccati “byāpādapadosaṁ pahāyā”ti.Tena vuccati “byāpādapadosaṁ pahāyā”ti.“Abyāpannacitto”ti tattha katamaṁ cittaṁ?“Abyāpannacitto”ti tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—

idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ abyāpannaṁ hoti.Idaṁ cittaṁ abyāpannaṁ hoti.Tena vuccati “abyāpannacitto”ti.Tena vuccati “abyāpannacitto”ti.

“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.“Byāpādapadosā cittaṁ parisodhetī”ti.“Byāpādapadosā cittaṁ parisodhetī”ti.

Atthi byāpādo atthi padoso.Atthi byāpādo atthi padoso.Tattha katamo byāpādo?Tattha katamo byāpādo?Yo cittassa āghāto …pe…Yo cittassa āghāto …pe…

caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—caṇḍikkaṁ asuropo anattamanatā cittassa—ayaṁ vuccati “byāpādo”.ayaṁ vuccati “byāpādo”.Tattha katamo padoso?Tattha katamo padoso?

Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo.Yo byāpādo so padoso, yo padoso so byāpādo.Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—

idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ imamhā byāpādapadosā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti.Idaṁ cittaṁ imamhā byāpādapadosā sodheti visodheti parisodheti moceti vimoceti parimoceti.Tena vuccati “byāpādapadosā cittaṁ parisodhetī”ti.Tena vuccati “byāpādapadosā cittaṁ parisodhetī”ti.

“Thinamiddhaṁ pahāyā”ti atthi thinaṁ, atthi middhaṁ.“Thinamiddhaṁ pahāyā”ti atthi thinaṁ, atthi middhaṁ.Tattha katamaṁ thinaṁ?Tattha katamaṁ thinaṁ?Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa—Yā cittassa akalyatā akammaññatā olīyanā sallīyanā līnaṁ līyanā līyitattaṁ thinaṁ thiyanā thiyitattaṁ cittassa—

idaṁ vuccati “thinaṁ”.idaṁ vuccati “thinaṁ”.Tattha katamaṁ middhaṁ?Tattha katamaṁ middhaṁ?Yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṁ suppaṁ pacalāyikā suppaṁ suppanā suppitattaṁ—Yā kāyassa akalyatā akammaññatā onāho pariyonāho antosamorodho middhaṁ suppaṁ pacalāyikā suppaṁ suppanā suppitattaṁ—

idaṁ vuccati “middhaṁ”.idaṁ vuccati “middhaṁ”.Iti idañca thinaṁ idañca middhaṁ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.Iti idañca thinaṁ idañca middhaṁ santā honti samitā vūpasantā atthaṅgatā abbhatthaṅgatā appitā byappitā sositā visositā byantīkatā.Tena vuccati “thinamiddhaṁ pahāyā”ti.Tena vuccati “thinamiddhaṁ pahāyā”ti.

“Vigatathinamiddho”ti.“Vigatathinamiddho”ti.Tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā.Tassa thinamiddhassa cattattā vantattā muttattā pahīnattā paṭinissaṭṭhattā pahīnapaṭinissaṭṭhattā.Tena vuccati “vigatathinamiddho”ti.Tena vuccati “vigatathinamiddho”ti.

“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.“Ālokasaññī”ti.“Ālokasaññī”ti.

Tattha katamā saññā?Tattha katamā saññā?Yā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—Yā saññā sañjānanā sañjānitattaṁ—ayaṁ vuccati “saññā”.ayaṁ vuccati “saññā”.

Ayaṁ saññā ālokā hoti vivaṭā parisuddhā pariyodātā.Ayaṁ saññā ālokā hoti vivaṭā parisuddhā pariyodātā.Tena vuccati “ālokasaññī”ti.Tena vuccati “ālokasaññī”ti.