巴利《小部》· 大义释第 62 阅读页 · MND11 · 11. Kalahavivādasuttaniddesa · 6/7

Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Jivhā ca rasā ca rūpasmiṁ jivhāsamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Jivhā ca rasā ca rūpasmiṁ jivhāsamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṁ kāyasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṁ kāyasamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṁ, tiṇṇaṁ saṅgati phasso.Vatthu rūpaṁ rūpasmiṁ, dhammā rūpino rūpasmiṁ manosamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Vatthu rūpaṁ rūpasmiṁ, dhammā rūpino rūpasmiṁ manosamphassaṁ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṁ.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.

<b>Icchānidānāni pariggahānī</b>ti.<b>Icchānidānāni pariggahānī</b>ti.Icchā vuccati taṇhā.Icchā vuccati taṇhā.Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.

<b>Pariggahā</b>ti dve pariggahā—<b>Pariggahā</b>ti dve pariggahā—taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca …pe…ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…ayaṁ taṇhāpariggaho …pe…

ayaṁ diṭṭhipariggaho.ayaṁ diṭṭhipariggaho.<b>Icchānidānāni pariggahānī</b>ti.<b>Icchānidānāni pariggahānī</b>ti.Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti—

icchānidānāni pariggahāni.icchānidānāni pariggahāni.<b>Icchāyasantyā na mamattamatthī</b>ti.<b>Icchāyasantyā na mamattamatthī</b>ti.Icchā vuccati taṇhā.Icchā vuccati taṇhā.

Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.Yo rāgo sārāgo …pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṁ.<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—<b>Mamattā</b>ti dve mamattā—taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe…

idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…idaṁ taṇhāmamattaṁ …pe…idaṁ diṭṭhimamattaṁ.idaṁ diṭṭhimamattaṁ.<b>Icchāyasantyā na mamattamatthī</b>ti.<b>Icchāyasantyā na mamattamatthī</b>ti.

Icchāya asantyā asaṁvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—Icchāya asantyā asaṁvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṁvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti—icchāyasantyā na mamattamatthi.icchāyasantyā na mamattamatthi.<b>Rūpe vibhūte na phusanti phassā</b>ti.<b>Rūpe vibhūte na phusanti phassā</b>ti.

<b>Rūpe</b>ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.<b>Rūpe</b>ti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpaṁ.<b>Rūpe vibhūte</b>ti catūhākārehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti—<b>Rūpe vibhūte</b>ti catūhākārehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti—ñātavibhūtena, tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena.ñātavibhūtena, tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena.

Kathaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Kathaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Rūpaṁ jānāti—Rūpaṁ jānāti—“yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpan”ti jānāti passati.“yaṁ kiñci rūpaṁ sabbaṁ rūpaṁ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṁ upādāya rūpan”ti jānāti passati.

Evaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Evaṁ ñātavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Kathaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Kathaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Evaṁ ñātaṁ katvā rūpaṁ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti.Evaṁ ñātaṁ katvā rūpaṁ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṅkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti.

Evaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Evaṁ tīraṇavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Kathaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Kathaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti?Evaṁ tīrayitvā rūpe chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.Evaṁ tīrayitvā rūpe chandarāgaṁ pajahati vinodeti byantiṁ karoti anabhāvaṁ gameti.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—Vuttañhetaṁ bhagavatā—“yo, bhikkhave, rūpasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha.“yo, bhikkhave, rūpasmiṁ chandarāgo taṁ pajahatha.Evaṁ taṁ rūpaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhamman”ti.Evaṁ taṁ rūpaṁ pahīnaṁ bhavissati ucchinnamūlaṁ tālāvatthukataṁ anabhāvaṅkataṁ āyatiṁ anuppādadhamman”ti.

Evaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Evaṁ pahānavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Kathaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Kathaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā.Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā.

Evaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Evaṁ samatikkamavibhūtena rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṁ vibhūtaṁ hoti.<b>Rūpe vibhūte na phusanti phassā</b>ti.<b>Rūpe vibhūte na phusanti phassā</b>ti.

Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti—Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti—cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti—cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti—rūpe vibhūte na phusanti phassā.rūpe vibhūte na phusanti phassā.

Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“Nāmañca rūpañca paṭicca phasso,“Nāmañca rūpañca paṭicca phasso,Icchānidānāni pariggahāni;Icchānidānāni pariggahāni;

Icchāyasantyā na mamattamatthi,Icchāyasantyā na mamattamatthi,Rūpe vibhūte na phusanti phassā”ti.Rūpe vibhūte na phusanti phassā”ti.<b>Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,</b><b>Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,</b>

<b>Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;</b><b>Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;</b><b>Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,</b><b>Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,</b><b>Taṁ jāniyāmāti me mano ahu.</b><b>Taṁ jāniyāmāti me mano ahu.</b>

<b>Kathaṁ sametassa vibhoti rūpan</b>ti.<b>Kathaṁ sametassa vibhoti rūpan</b>ti.<b>Kathaṁ sametassā</b>ti kathaṁ sametassa kathaṁ paṭipannassa kathaṁ iriyantassa kathaṁ vattentassa kathaṁ pālentassa kathaṁ yapentassa kathaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—<b>Kathaṁ sametassā</b>ti kathaṁ sametassa kathaṁ paṭipannassa kathaṁ iriyantassa kathaṁ vattentassa kathaṁ pālentassa kathaṁ yapentassa kathaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.

<b>Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhotī</b>ti sukhañca dukkhañca kathaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—<b>Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhotī</b>ti sukhañca dukkhañca kathaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti.sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti.<b>Etaṁ me pabrūhi yathā vibhotī</b>ti.<b>Etaṁ me pabrūhi yathā vibhotī</b>ti.

<b>Etan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemīti—<b>Etan</b>ti yaṁ pucchāmi yaṁ yācāmi yaṁ ajjhesāmi yaṁ pasādemīti—etaṁ.etaṁ.<b>Me pabrūhī</b>ti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—<b>Me pabrūhī</b>ti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—

etaṁ me pabrūhi.etaṁ me pabrūhi.<b>Yathā vibhotī</b>ti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—<b>Yathā vibhotī</b>ti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti.etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti.

<b>Taṁ jāniyāmāti me mano ahū</b>ti.<b>Taṁ jāniyāmāti me mano ahū</b>ti.<b>Taṁ jāniyāmā</b>ti taṁ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti—<b>Taṁ jāniyāmā</b>ti taṁ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti—taṁ jāniyāma.taṁ jāniyāma.

<b>Iti me mano ahū</b>ti iti me mano ahu, iti me cittaṁ ahu, iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṁ ahūti—<b>Iti me mano ahū</b>ti iti me mano ahu, iti me cittaṁ ahu, iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṁ ahūti—taṁ jāniyāma iti me mano ahu.taṁ jāniyāma iti me mano ahu.Tenāha so nimmito—Tenāha so nimmito—

“Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,“Kathaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;Sukhaṁ dukhañcāpi kathaṁ vibhoti;Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,Etaṁ me pabrūhi yathā vibhoti,

Taṁ jāniyāmāti me mano ahū”ti.Taṁ jāniyāmāti me mano ahū”ti.<b>Na saññasaññī na visaññasaññī,</b><b>Na saññasaññī na visaññasaññī,</b><b>Nopi asaññī na vibhūtasaññī;</b><b>Nopi asaññī na vibhūtasaññī;</b>

<b>Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,</b><b>Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,</b><b>Saññānidānā hi papañcasaṅkhā.</b><b>Saññānidānā hi papañcasaṅkhā.</b><b>Na saññasaññī na visaññasaññī</b>ti.<b>Na saññasaññī na visaññasaññī</b>ti.

Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito.Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito.Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā, napi so ummattako, nopi khittacittoti—Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā, napi so ummattako, nopi khittacittoti—na saññasaññī na visaññasaññī.na saññasaññī na visaññasaññī.

<b>Nopi asaññī na vibhūtasaññī</b>ti.<b>Nopi asaññī na vibhūtasaññī</b>ti.Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto.Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto.Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhino, napi so catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhīti—Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhino, napi so catunnaṁ arūpasamāpattīnaṁ lābhīti—

nopi asaññī na vibhūtasaññī.nopi asaññī na vibhūtasaññī.<b>Evaṁ sametassa vibhoti rūpan</b>ti.<b>Evaṁ sametassa vibhoti rūpan</b>ti.Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā …pe… catutthaṁ jhānaṁ upasampajja viharati.

So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti.So evaṁ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṁ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti.Evaṁ sametassa evaṁ paṭipannassa evaṁ iriyantassa evaṁ vattentassa evaṁ pālentassa evaṁ yapentassa evaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—Evaṁ sametassa evaṁ paṭipannassa evaṁ iriyantassa evaṁ vattentassa evaṁ pālentassa evaṁ yapentassa evaṁ yāpentassa rūpaṁ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti—

evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ.<b>Saññānidānā hi papañcasaṅkhā</b>ti.<b>Saññānidānā hi papañcasaṅkhā</b>ti.Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti—Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti—

saññānidānā hi papañcasaṅkhā.saññānidānā hi papañcasaṅkhā.Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“Na saññasaññī na visaññasaññī,“Na saññasaññī na visaññasaññī,

Nopi asaññī na vibhūtasaññī;Nopi asaññī na vibhūtasaññī;Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,Evaṁ sametassa vibhoti rūpaṁ,Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”ti.Saññānidānā hi papañcasaṅkhā”ti.

<b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,</b><b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no,</b><b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;</b><b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhi;</b><b>Ettāvataggaṁ nu vadanti heke,</b><b>Ettāvataggaṁ nu vadanti heke,</b>

<b>Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;</b><b>Yakkhassa suddhiṁ idha paṇḍitāse;</b><b>Udāhu aññampi vadanti etto.</b><b>Udāhu aññampi vadanti etto.</b><b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no</b>ti.<b>Yaṁ taṁ apucchimha akittayī no</b>ti.

Yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha.Yaṁ taṁ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha.<b>Akittayī no</b>ti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—<b>Akittayī no</b>ti kittitaṁ pakittitaṁ ācikkhitaṁ desitaṁ paññapitaṁ paṭṭhapitaṁ vivaṭaṁ vibhattaṁ uttānīkataṁ pakāsitanti—yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.yaṁ taṁ apucchimha akittayī no.

<b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhī</b>ti.<b>Aññaṁ taṁ pucchāma tadiṅgha brūhī</b>ti.