上座部《分别论》（巴利原文）第 74 阅读页 · VB13 · Appamaññāvibhaṅga · 1/4

VibhaṅgaVibhaṅgaAppamaññāvibhaṅgaAppamaññāvibhaṅga1. Suttantabhājanīya1. Suttantabhājanīya

Catasso appamaññāyo—Catasso appamaññāyo—idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.idha bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

Karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ karuṇāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.

Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ muditāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati, tathā dutiyaṁ, tathā tatiyaṁ, tathā catutthaṁ.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.Iti uddhamadho tiriyaṁ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokaṁ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā viharati.

1.1. Mettā1.1. Mettā

Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Kathañca bhikkhu mettāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ piyaṁ manāpaṁ disvā mettāyeyya;Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ piyaṁ manāpaṁ disvā mettāyeyya;evameva sabbe satte mettāya pharati.evameva sabbe satte mettāya pharati.

Tattha katamā mettā?Tattha katamā mettā?Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ mettācetovimutti—Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ mettācetovimutti—ayaṁ vuccati “mettā”.ayaṁ vuccati “mettā”.

Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ hadayaṁ paṇḍaraṁ mano manāyatanaṁ manindriyaṁ viññāṇaṁ viññāṇakkhandho tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.

Idaṁ cittaṁ imāya mettāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya mettāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “mettāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “mettāsahagatena cetasā”ti.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.

“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.Tena vuccati “viharatī”ti.Tena vuccati “viharatī”ti.

“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.Pariyādāyavacanametaṁ—Pariyādāyavacanametaṁ—

“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“Mettāsahagatena cetasā”ti tattha katamā mettā?“Mettāsahagatena cetasā”ti tattha katamā mettā?Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ mettācetovimutti—Yā sattesu metti mettāyanā mettāyitattaṁ mettācetovimutti—

ayaṁ vuccati “mettā”.ayaṁ vuccati “mettā”.Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—

idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ imāya mettāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya mettāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “mettāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “mettāsahagatena cetasā”ti.

“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…

tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.

1.2. Karuṇā1.2. Karuṇā

Kathañca bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Kathañca bhikkhu karuṇāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ duggataṁ durūpetaṁ disvā karuṇāyeyya;Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ duggataṁ durūpetaṁ disvā karuṇāyeyya;evameva sabbe satte karuṇāya pharati.evameva sabbe satte karuṇāya pharati.

Tattha katamā karuṇā?Tattha katamā karuṇā?Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṁ karuṇācetovimutti—Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṁ karuṇācetovimutti—ayaṁ vuccati “karuṇā”.ayaṁ vuccati “karuṇā”.

Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.

Idaṁ cittaṁ imāya karuṇāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya karuṇāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “karuṇāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “karuṇāsahagatena cetasā”ti.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.

“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.“Viharatī”ti iriyati vattati pāleti yapeti yāpeti carati viharati.Tena vuccati “viharatī”ti.Tena vuccati “viharatī”ti.

“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.Pariyādāyavacanametaṁ—Pariyādāyavacanametaṁ—

“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“Karuṇāsahagatena cetasā”ti tattha katamā karuṇā?“Karuṇāsahagatena cetasā”ti tattha katamā karuṇā?Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṁ karuṇācetovimutti—Yā sattesu karuṇā karuṇāyanā karuṇāyitattaṁ karuṇācetovimutti—

ayaṁ vuccati “karuṇā”.ayaṁ vuccati “karuṇā”.Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—

idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ imāya karuṇāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya karuṇāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “karuṇāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “karuṇāsahagatena cetasā”ti.

“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…

tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.

1.3. Muditā1.3. Muditā

Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Kathañca bhikkhu muditāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ piyaṁ manāpaṁ disvā mudito assa;Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ piyaṁ manāpaṁ disvā mudito assa;evameva sabbe satte muditāya pharati.evameva sabbe satte muditāya pharati.

Tattha katamā muditā?Tattha katamā muditā?Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṁ muditācetovimutti—Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṁ muditācetovimutti—ayaṁ vuccati “muditā”.ayaṁ vuccati “muditā”.

Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.

Idaṁ cittaṁ imāya muditāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya muditāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “muditāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “muditāsahagatena cetasā”ti.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.“Ekaṁ disan”ti puratthimaṁ vā disaṁ pacchimaṁ vā disaṁ uttaraṁ vā disaṁ dakkhiṇaṁ vā disaṁ uddhaṁ vā adho vā tiriyaṁ vā vidisaṁ vā.

“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.

“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Tathā dutiyan”ti yatheva ekaṁ disaṁ tathā dutiyaṁ disaṁ tathā tatiyaṁ disaṁ tathā catutthaṁ disaṁ tathā uddhaṁ tathā adho tathā tiriyaṁ tathā vidisaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.“Sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti sabbena sabbaṁ sabbathā sabbaṁ asesaṁ nissesaṁ.Pariyādāyavacanametaṁ—Pariyādāyavacanametaṁ—

“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṁ lokan”ti.“Muditāsahagatena cetasā”ti tattha katamā muditā?“Muditāsahagatena cetasā”ti tattha katamā muditā?Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṁ muditācetovimutti—Yā sattesu muditā muditāyanā muditāyitattaṁ muditācetovimutti—

ayaṁ vuccati “muditā”.ayaṁ vuccati “muditā”.Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—

idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.Idaṁ cittaṁ imāya muditāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya muditāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “muditāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “muditāsahagatena cetasā”ti.

“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Vipulenā”ti yaṁ vipulaṁ taṁ mahaggataṁ, yaṁ mahaggataṁ taṁ appamāṇaṁ, yaṁ appamāṇaṁ so avero, yo avero so abyāpajjo.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Pharitvā”ti pharitvā adhimuccitvā.“Viharatī”ti …pe…“Viharatī”ti …pe…

tena vuccati “viharatī”ti.tena vuccati “viharatī”ti.

1.4. Upekkhā1.4. Upekkhā

Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Kathañca bhikkhu upekkhāsahagatena cetasā ekaṁ disaṁ pharitvā viharati?Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ neva manāpaṁ na amanāpaṁ disvā upekkhako assa;Seyyathāpi nāma ekaṁ puggalaṁ neva manāpaṁ na amanāpaṁ disvā upekkhako assa;evameva sabbe satte upekkhāya pharati.evameva sabbe satte upekkhāya pharati.

Tattha katamā upekkhā?Tattha katamā upekkhā?Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṁ upekkhācetovimutti—Yā sattesu upekkhā upekkhāyanā upekkhāyitattaṁ upekkhācetovimutti—ayaṁ vuccati “upekkhā”.ayaṁ vuccati “upekkhā”.

Tattha katamaṁ cittaṁ?Tattha katamaṁ cittaṁ?Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—Yaṁ cittaṁ mano mānasaṁ …pe… tajjāmanoviññāṇadhātu—idaṁ vuccati “cittaṁ”.idaṁ vuccati “cittaṁ”.

Idaṁ cittaṁ imāya upekkhāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Idaṁ cittaṁ imāya upekkhāya sahagataṁ hoti sahajātaṁ saṁsaṭṭhaṁ sampayuttaṁ.Tena vuccati “upekkhāsahagatena cetasā”ti.Tena vuccati “upekkhāsahagatena cetasā”ti.