巴利《小部》· 导论第 57 阅读页 · NE37 · 6. Sāsanapaṭṭhāna · 11/15

Idaṁ dassanaṁ.Idaṁ dassanaṁ.“Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’ti.“Catūhi, bhikkhave, sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’ti.Katamehi catūhi?Katamehi catūhi?

Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṁ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, yadidaṁ madanimmadano …pe…Idha, bhikkhave, ariyasāvakassa tathāgate saddhā niviṭṭhā patiṭṭhitā virūḷhā mūlajātā asaṁhāriyā samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmiṁ saha dhammena, dhamme kho pana niṭṭhaṁ gato hoti, svākkhāto bhagavatā dhammo sandiṭṭhiko akāliko ehipassiko opaneyyiko paccattaṁ veditabbo viññūhi, yadidaṁ madanimmadano …pe…nirodho nibbānaṁ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca.nirodho nibbānaṁ, saha dhammiyā kho panassa honti iṭṭhā kantā piyā manāpā gihī ceva pabbajitā ca.

Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.Ariyakantehi kho pana sīlehi samannāgato hoti akhaṇḍehi acchiddehi asabalehi akammāsehi bhujissehi viññuppasaṭṭhehi aparāmaṭṭhehi samādhisaṁvattanikehi.Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’”ti.Imehi kho, bhikkhave, catūhi sotāpattiyaṅgehi samannāgato ariyasāvako ākaṅkhamāno attanāva attānaṁ byākareyya ‘khīṇanirayomhi, khīṇatiracchānayoni, khīṇapettivisayo, khīṇāpāyaduggativinipāto, sotāpannohamasmi avinipātadhammo niyato sambodhiparāyaṇo, sattakkhattuparamaṁ deve ca manusse ca sandhāvitvā saṁsaritvā dukkhassantaṁ karissāmī’”ti.

Idaṁ dassanaṁ.Idaṁ dassanaṁ.Tattha katamā bhāvanā?Tattha katamā bhāvanā?“Yassindriyāni bhāvitāni,“Yassindriyāni bhāvitāni,

Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;Ajjhattaṁ bahiddhā ca sabbaloke;Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,Nibbijjha imaṁ parañca lokaṁ,Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.Kālaṁ kaṅkhati bhāvito sa danto”ti.

Ayaṁ bhāvanā.Ayaṁ bhāvanā.“Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni.“Cattārimāni, bhikkhave, dhammapadāni.Katamāni cattāri?Katamāni cattāri?

Anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī”ti.Anabhijjhā dhammapadaṁ, abyāpādo dhammapadaṁ, sammāsati dhammapadaṁ, sammāsamādhi dhammapadaṁ, imāni kho, bhikkhave, cattāri dhammapadānī”ti.Ayaṁ bhāvanā.Ayaṁ bhāvanā.Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?Tattha katamaṁ dassanañca bhāvanā ca?

“Pañca chinde pañca jahe”ti idaṁ dassanaṁ.“Pañca chinde pañca jahe”ti idaṁ dassanaṁ.“Pañca cuttari bhāvaye.“Pañca cuttari bhāvaye.Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī”ti ayaṁ bhāvanā.Pañca saṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccatī”ti ayaṁ bhāvanā.

Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.“Tīṇimāni, bhikkhave, indriyāni.Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.Katamāni tīṇi, anaññātaññassāmītindriyaṁ aññindriyaṁ aññātāvindriyaṁ.

Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṁ?Katamañca, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyaṁ?Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati,anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa …pe…anabhisametassa dukkhasamudayassa ariyasaccassa …pe…

dukkhanirodhassa …pe…dukkhanirodhassa …pe…dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.dukkhanirodhagāminiyā paṭipadāya ariyasaccassa abhisamayāya chandaṁ janeti vāyamati vīriyaṁ ārabhati cittaṁ paggaṇhāti padahati.Idaṁ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyan”ti.Idaṁ, bhikkhave, anaññātaññassāmītindriyan”ti.

Idaṁ dassanaṁ.Idaṁ dassanaṁ.“Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṁ?“Katamañca, bhikkhave, aññindriyaṁ?Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti …pe…Idha, bhikkhave, bhikkhu ‘idaṁ dukkhan’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhasamudayo’ti yathābhūtaṁ pajānāti, ‘ayaṁ dukkhanirodho’ti …pe…

‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.‘ayaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’ti yathābhūtaṁ pajānāti.Idaṁ, bhikkhave, aññindriyaṁ.Idaṁ, bhikkhave, aññindriyaṁ.Katamañca, bhikkhave, aññātāvindriyaṁ?Katamañca, bhikkhave, aññātāvindriyaṁ?

Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.Idha, bhikkhave, bhikkhu āsavānaṁ khayā anāsavaṁ cetovimuttiṁ paññāvimuttiṁ diṭṭheva dhamme sayaṁ abhiññā sacchikatvā upasampajja viharati, khīṇā jāti, vusitaṁ brahmacariyaṁ, kataṁ karaṇīyaṁ, nāparaṁ itthattāyāti pajānāti.Idaṁ, bhikkhave, aññātāvindriyan”ti.Idaṁ, bhikkhave, aññātāvindriyan”ti.Ayaṁ bhāvanā.Ayaṁ bhāvanā.

Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.Idaṁ dassanañca bhāvanā ca.Tattha katamaṁ sakavacanaṁ?Tattha katamaṁ sakavacanaṁ?“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,“Sabbapāpassa akaraṇaṁ,

kusalassa upasampadā;kusalassa upasampadā;Sacittapariyodāpanaṁ,Sacittapariyodāpanaṁ,etaṁ buddhāna sāsanan”ti.etaṁ buddhāna sāsanan”ti.

Idaṁ sakavacanaṁ.Idaṁ sakavacanaṁ.“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṁ bāloti pare sañjānanti.“Tīṇimāni, bhikkhave, bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni, yehi bālaṁ bāloti pare sañjānanti.Katamāni tīṇi?Katamāni tīṇi?

Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti.Bālo, bhikkhave, duccintitacintī ca hoti, dubbhāsitabhāsī ca hoti, dukkaṭakammakārī ca hoti.Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.Imāni kho, bhikkhave, tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni bālanimittāni bālāpadānāni.Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṁ paṇḍitoti pare sañjānanti.Tīṇimāni, bhikkhave, paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānāni, yehi paṇḍitaṁ paṇḍitoti pare sañjānanti.

Katamāni tīṇi?Katamāni tīṇi?Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti.Paṇḍito, bhikkhave, sucintitacintī ca hoti, subhāsitabhāsī ca hoti, sukatakammakārī ca hoti.Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī”ti.Imāni kho, bhikkhave, tīṇi paṇḍitassa paṇḍitalakkhaṇāni paṇḍitanimittāni paṇḍitāpadānānī”ti.

Idaṁ sakavacanaṁ.Idaṁ sakavacanaṁ.Tattha katamaṁ paravacanaṁ?Tattha katamaṁ paravacanaṁ?“Pathavīsamo natthi vitthato,“Pathavīsamo natthi vitthato,

Ninno pātālasamo na vijjati;Ninno pātālasamo na vijjati;Merusamo natthi unnato,Merusamo natthi unnato,Cakkavattisadiso natthi poriso”ti.Cakkavattisadiso natthi poriso”ti.

Idaṁ paravacanaṁ.Idaṁ paravacanaṁ.“‘Hotu, devānaminda, subhāsitena jayoti.“‘Hotu, devānaminda, subhāsitena jayoti.Hotu, vepacitti, subhāsitena jayoti.Hotu, vepacitti, subhāsitena jayoti.

Bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.Bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—‘Bhiyyo bālā pakujjheyyuṁ,‘Bhiyyo bālā pakujjheyyuṁ,

no cassa paṭisedhako;no cassa paṭisedhako;Tasmā bhusena daṇḍena,Tasmā bhusena daṇḍena,dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.dhīro bālaṁ nisedhaye’ti.

Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—Atha kho, bhikkhave, vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—‘Etadeva ahaṁ maññe,‘Etadeva ahaṁ maññe,bālassa paṭisedhanaṁ;bālassa paṭisedhanaṁ;

Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,yo sato upasammatī’ti.yo sato upasammatī’ti.Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesuṁ.Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāya devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesuṁ.

Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṁ asurindaṁ etadavoca—Atha kho, bhikkhave, sakko devānamindo vepacittiṁ asurindaṁ etadavoca—‘bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.‘bhaṇa, vepacitti, gāthan’ti.Evaṁ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—Evaṁ vutte, bhikkhave, vepacitti asurindo imaṁ gāthaṁ abhāsi—

‘Etadeva titikkhāya,‘Etadeva titikkhāya,vajjaṁ passāmi vāsava;vajjaṁ passāmi vāsava;Yadā naṁ maññati bālo,Yadā naṁ maññati bālo,

bhayā myāyaṁ titikkhati;bhayā myāyaṁ titikkhati;Ajjhāruhati dummedho,Ajjhāruhati dummedho,gova bhiyyo palāyinan’ti.gova bhiyyo palāyinan’ti.

Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.Bhāsitāya kho pana, bhikkhave, vepacittinā asurindena gāthāya asurā anumodiṁsu, devā tuṇhī ahesuṁ.Atha kho vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—Atha kho vepacitti asurindo sakkaṁ devānamindaṁ etadavoca—‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.‘bhaṇa, devānaminda, gāthan’ti.

Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi—Evaṁ vutte, bhikkhave, sakko devānamindo imā gāthāyo abhāsi—‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā,‘Kāmaṁ maññatu vā mā vā,bhayā myāyaṁ titikkhati;bhayā myāyaṁ titikkhati;

Sadatthaparamā atthā,Sadatthaparamā atthā,khantyā bhiyyo na vijjati.khantyā bhiyyo na vijjati.Yo have balavā santo,Yo have balavā santo,

dubbalassa titikkhati;dubbalassa titikkhati;Tamāhu paramaṁ khantiṁ,Tamāhu paramaṁ khantiṁ,niccaṁ khamati dubbalo.niccaṁ khamati dubbalo.

Abalaṁ taṁ balaṁ āhu,Abalaṁ taṁ balaṁ āhu,yassa bālabalaṁ balaṁ;yassa bālabalaṁ balaṁ;Balassa dhammaguttassa,Balassa dhammaguttassa,

paṭivattā na vijjati.paṭivattā na vijjati.Tasseva tena pāpiyo,Tasseva tena pāpiyo,yo kuddhaṁ paṭikujjhati;yo kuddhaṁ paṭikujjhati;

Kuddhaṁ appaṭikujjhanto,Kuddhaṁ appaṭikujjhanto,saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.saṅgāmaṁ jeti dujjayaṁ.Ubhinnamatthaṁ carati,Ubhinnamatthaṁ carati,

attano ca parassa ca;attano ca parassa ca;Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,Paraṁ saṅkupitaṁ ñatvā,yo sato upasammati.yo sato upasammati.

Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ,Ubhinnaṁ tikicchantānaṁ,attano ca parassa ca;attano ca parassa ca;Janā maññanti bāloti,Janā maññanti bāloti,

ye dhammassa akovidā’ti.ye dhammassa akovidā’ti.Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesun”ti.Bhāsitāsu kho pana, bhikkhave, sakkena devānamindena gāthāsu devā anumodiṁsu, asurā tuṇhī ahesun”ti.Idaṁ paravacanaṁ.Idaṁ paravacanaṁ.

Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?Tattha katamaṁ sakavacanañca paravacanañca?Yañca pattaṁ yañca pattabbaṁ ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ āturassānusikkhato.Yañca pattaṁ yañca pattabbaṁ ubhayametaṁ rajānukiṇṇaṁ āturassānusikkhato.