巴利《小部》· 导论第 6 阅读页 · NE5 · Vicayahāravibhaṅga · 1/3

NettiNettiPaṭiniddesavāraPaṭiniddesavāra

Vibhaṅga 2Vibhaṅga 2VicayahāravibhaṅgaVicayahāravibhaṅgaTattha katamo vicayo hāro?Tattha katamo vicayo hāro?

“Yaṁ pucchitañca vissajjitañcā”ti gāthā, ayaṁ vicayo hāro.“Yaṁ pucchitañca vissajjitañcā”ti gāthā, ayaṁ vicayo hāro.Kiṁ vicinati?Kiṁ vicinati?Padaṁ vicinati, pañhaṁ vicinati, visajjanaṁ vicinati, pubbāparaṁ vicinati, assādaṁ vicinati, ādīnavaṁ vicinati, nissaraṇaṁ vicinati, phalaṁ vicinati, upāyaṁ vicinati, āṇattiṁ vicinati, anugītiṁ vicinati, sabbe nava suttante vicinati.Padaṁ vicinati, pañhaṁ vicinati, visajjanaṁ vicinati, pubbāparaṁ vicinati, assādaṁ vicinati, ādīnavaṁ vicinati, nissaraṇaṁ vicinati, phalaṁ vicinati, upāyaṁ vicinati, āṇattiṁ vicinati, anugītiṁ vicinati, sabbe nava suttante vicinati.

Yathā kiṁ bhave, yathā āyasmā ajito pārāyane bhagavantaṁ pañhaṁ pucchati—Yathā kiṁ bhave, yathā āyasmā ajito pārāyane bhagavantaṁ pañhaṁ pucchati—“Kenassu nivuto loko,“Kenassu nivuto loko,(iccāyasmā ajito)(iccāyasmā ajito)

Kenassu nappakāsati;Kenassu nappakāsati;Kissābhilepanaṁ brūsi,Kissābhilepanaṁ brūsi,Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti.Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti.

Imāni cattāri padāni pucchitāni, so eko pañho.Imāni cattāri padāni pucchitāni, so eko pañho.Kasmā?Kasmā?Ekavatthupariggahā, evañhi āha—Ekavatthupariggahā, evañhi āha—

“kenassu nivuto loko”ti lokādhiṭṭhānaṁ pucchati, “kenassu nappakāsatī”ti lokassa appakāsanaṁ pucchati, “kissābhilepanaṁ brūsī”ti lokassa abhilepanaṁ pucchati, “kiṁsu tassa mahabbhayan”ti tasseva lokassa mahābhayaṁ pucchati.“kenassu nivuto loko”ti lokādhiṭṭhānaṁ pucchati, “kenassu nappakāsatī”ti lokassa appakāsanaṁ pucchati, “kissābhilepanaṁ brūsī”ti lokassa abhilepanaṁ pucchati, “kiṁsu tassa mahabbhayan”ti tasseva lokassa mahābhayaṁ pucchati.Loko tividho kilesaloko bhavaloko indriyaloko.Loko tividho kilesaloko bhavaloko indriyaloko.Tattha visajjanā—Tattha visajjanā—

“Avijjāya nivuto loko,“Avijjāya nivuto loko,(ajitāti bhagavā)(ajitāti bhagavā)Vivicchā pamādā nappakāsati;Vivicchā pamādā nappakāsati;

Jappābhilepanaṁ brūmi,Jappābhilepanaṁ brūmi,Dukkhamassa mahabbhayan”ti.Dukkhamassa mahabbhayan”ti.Imāni cattāri padāni imehi catūhi padehi visajjitāni paṭhamaṁ paṭhamena, dutiyaṁ dutiyena, tatiyaṁ tatiyena, catutthaṁ catutthena.Imāni cattāri padāni imehi catūhi padehi visajjitāni paṭhamaṁ paṭhamena, dutiyaṁ dutiyena, tatiyaṁ tatiyena, catutthaṁ catutthena.

“Kenassu nivuto loko”ti pañhe “avijjāya nivuto loko”ti visajjanā.“Kenassu nivuto loko”ti pañhe “avijjāya nivuto loko”ti visajjanā.Nīvaraṇehi nivuto loko, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.Nīvaraṇehi nivuto loko, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.Yathāha bhagavā “sabbasattānaṁ, bhikkhave, sabbapāṇānaṁ sabbabhūtānaṁ pariyāyato ekameva nīvaraṇaṁ vadāmi yadidaṁ avijjā, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.Yathāha bhagavā “sabbasattānaṁ, bhikkhave, sabbapāṇānaṁ sabbabhūtānaṁ pariyāyato ekameva nīvaraṇaṁ vadāmi yadidaṁ avijjā, avijjānīvaraṇā hi sabbe sattā.

Sabbasova, bhikkhave, avijjāya nirodhā cāgā paṭinissaggā natthi sattānaṁ nīvaraṇanti vadāmī”ti.Sabbasova, bhikkhave, avijjāya nirodhā cāgā paṭinissaggā natthi sattānaṁ nīvaraṇanti vadāmī”ti.Tena ca paṭhamassa padassa visajjanā yuttā.Tena ca paṭhamassa padassa visajjanā yuttā.“Kenassu nappakāsatī”ti pañhe “vivicchā pamādā nappakāsatī”ti visajjanā.“Kenassu nappakāsatī”ti pañhe “vivicchā pamādā nappakāsatī”ti visajjanā.

Yo puggalo nīvaraṇehi nivuto, so vivicchati.Yo puggalo nīvaraṇehi nivuto, so vivicchati.Vivicchā nāma vuccati vicikicchā.Vivicchā nāma vuccati vicikicchā.So vicikicchanto nābhisaddahati, na abhisaddahanto vīriyaṁ nārabhati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sacchikiriyāya.So vicikicchanto nābhisaddahati, na abhisaddahanto vīriyaṁ nārabhati akusalānaṁ dhammānaṁ pahānāya kusalānaṁ dhammānaṁ sacchikiriyāya.

So idhappamādamanuyutto viharati pamatto, sukke dhamme na uppādiyati, tassa te anuppādiyamānā nappakāsanti, yathāha bhagavā—So idhappamādamanuyutto viharati pamatto, sukke dhamme na uppādiyati, tassa te anuppādiyamānā nappakāsanti, yathāha bhagavā—“Dūre santo pakāsanti,“Dūre santo pakāsanti,himavantova pabbato;himavantova pabbato;

Asantettha na dissanti,Asantettha na dissanti,rattiṁ khittā yathā sarā;rattiṁ khittā yathā sarā;Te guṇehi pakāsanti,Te guṇehi pakāsanti,

kittiyā ca yasena cā”ti.kittiyā ca yasena cā”ti.Tena ca dutiyassa padassa visajjanā yuttā.Tena ca dutiyassa padassa visajjanā yuttā.“Kissābhilepanaṁ brūsī”ti pañhe “jappābhilepanaṁ brūmī”ti visajjanā.“Kissābhilepanaṁ brūsī”ti pañhe “jappābhilepanaṁ brūmī”ti visajjanā.

Jappā nāma vuccati taṇhā.Jappā nāma vuccati taṇhā.Sā kathaṁ abhilimpati?Sā kathaṁ abhilimpati?Yathāha bhagavā—Yathāha bhagavā—

“Ratto atthaṁ na jānāti,“Ratto atthaṁ na jānāti,ratto dhammaṁ na passati;ratto dhammaṁ na passati;Andhantamaṁ tadā hoti,Andhantamaṁ tadā hoti,

yaṁ rāgo sahate naran”ti.yaṁ rāgo sahate naran”ti.Sāyaṁ taṇhā āsattibahulassa puggalassa “evaṁ abhijappā”ti karitvā tattha loko abhilitto nāma bhavati, tena ca tatiyassa padassa visajjanā yuttā.Sāyaṁ taṇhā āsattibahulassa puggalassa “evaṁ abhijappā”ti karitvā tattha loko abhilitto nāma bhavati, tena ca tatiyassa padassa visajjanā yuttā.“Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti pañhe “dukkhamassa mahabbhayan”ti visajjanā.“Kiṁ su tassa mahabbhayan”ti pañhe “dukkhamassa mahabbhayan”ti visajjanā.

Duvidhaṁ dukkhaṁ—Duvidhaṁ dukkhaṁ—kāyikañca cetasikañca.kāyikañca cetasikañca.Yaṁ kāyikaṁ idaṁ dukkhaṁ, yaṁ cetasikaṁ idaṁ domanassaṁ.Yaṁ kāyikaṁ idaṁ dukkhaṁ, yaṁ cetasikaṁ idaṁ domanassaṁ.

Sabbe sattā hi dukkhassa ubbijjanti, natthi bhayaṁ dukkhena samasamaṁ, kuto vā pana tassa uttaritaraṁ?Sabbe sattā hi dukkhassa ubbijjanti, natthi bhayaṁ dukkhena samasamaṁ, kuto vā pana tassa uttaritaraṁ?Tisso dukkhatā—Tisso dukkhatā—dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā.dukkhadukkhatā saṅkhāradukkhatā vipariṇāmadukkhatā.

Tattha loko odhaso kadāci karahaci dukkhadukkhatāya muccati.Tattha loko odhaso kadāci karahaci dukkhadukkhatāya muccati.Tathā vipariṇāmadukkhatāya.Tathā vipariṇāmadukkhatāya.Taṁ kissa hetu?Taṁ kissa hetu?

Honti loke appābādhāpi dīghāyukāpi.Honti loke appābādhāpi dīghāyukāpi.Saṅkhāradukkhatāya pana loko anupādisesāya nibbānadhātuyā muccati, tasmā saṅkhāradukkhatā dukkhaṁ lokassāti katvā dukkhamassa mahabbhayanti.Saṅkhāradukkhatāya pana loko anupādisesāya nibbānadhātuyā muccati, tasmā saṅkhāradukkhatā dukkhaṁ lokassāti katvā dukkhamassa mahabbhayanti.Tena ca catutthassa padassa visajjanā yuttā.Tena ca catutthassa padassa visajjanā yuttā.

Tenāha bhagavā “avijjāya nivuto loko”ti.Tenāha bhagavā “avijjāya nivuto loko”ti.“Savanti sabbadhi sotā,“Savanti sabbadhi sotā,(iccāyasmā ajito)(iccāyasmā ajito)

Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;Sotānaṁ kiṁ nivāraṇaṁ;Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi,Kena sotā pidhīyare”.Kena sotā pidhīyare”.

Imāni cattāri padāni pucchitāni.Imāni cattāri padāni pucchitāni.Te dve pañhā.Te dve pañhā.Kasmā?Kasmā?

Ime hi batvādhivacanena pucchitā.Ime hi batvādhivacanena pucchitā.Evaṁ samāpannassa lokassa evaṁ saṅkiliṭṭhassa kiṁ lokassa vodānaṁ vuṭṭhānamiti, evañhi āha.Evaṁ samāpannassa lokassa evaṁ saṅkiliṭṭhassa kiṁ lokassa vodānaṁ vuṭṭhānamiti, evañhi āha.<b>Savanti sabbadhi sotā</b>ti asamāhitassa savanti abhijjhābyāpādappamādabahulassa.<b>Savanti sabbadhi sotā</b>ti asamāhitassa savanti abhijjhābyāpādappamādabahulassa.

Tattha yā abhijjhā ayaṁ lobho akusalamūlaṁ, yo byāpādo ayaṁ doso akusalamūlaṁ, yo pamādo ayaṁ moho akusalamūlaṁ.Tattha yā abhijjhā ayaṁ lobho akusalamūlaṁ, yo byāpādo ayaṁ doso akusalamūlaṁ, yo pamādo ayaṁ moho akusalamūlaṁ.Tassevaṁ asamāhitassa chasu āyatanesu taṇhā savanti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, yathāha bhagavā—Tassevaṁ asamāhitassa chasu āyatanesu taṇhā savanti rūpataṇhā saddataṇhā gandhataṇhā rasataṇhā phoṭṭhabbataṇhā dhammataṇhā, yathāha bhagavā—“Savatī”ti ca kho, bhikkhave, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.“Savatī”ti ca kho, bhikkhave, channetaṁ ajjhattikānaṁ āyatanānaṁ adhivacanaṁ.

Cakkhu savati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu paṭihaññatīti.Cakkhu savati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu paṭihaññatīti.Sotaṁ …pe…Sotaṁ …pe…ghānaṁ …ghānaṁ …

jivhā …jivhā …kāyo …kāyo …mano savati manāpikesu dhammesu amanāpikesu paṭihaññatīti.mano savati manāpikesu dhammesu amanāpikesu paṭihaññatīti.

Iti sabbā ca savati, sabbathā ca savati.Iti sabbā ca savati, sabbathā ca savati.Tenāha “savanti sabbadhi sotā”ti.Tenāha “savanti sabbadhi sotā”ti.“Sotānaṁ kiṁ nivāraṇan”ti pariyuṭṭhānavighātaṁ pucchati, idaṁ vodānaṁ.“Sotānaṁ kiṁ nivāraṇan”ti pariyuṭṭhānavighātaṁ pucchati, idaṁ vodānaṁ.

“Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi, kena sotā pidhīyare”ti anusayasamugghātaṁ pucchati, idaṁ vuṭṭhānaṁ.“Sotānaṁ saṁvaraṁ brūhi, kena sotā pidhīyare”ti anusayasamugghātaṁ pucchati, idaṁ vuṭṭhānaṁ.Tattha visajjanā—Tattha visajjanā—“Yāni sotāni lokasmiṁ,“Yāni sotāni lokasmiṁ,

(ajitāti bhagavā)(ajitāti bhagavā)Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;Sati tesaṁ nivāraṇaṁ;Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,Sotānaṁ saṁvaraṁ brūmi,

Paññāyete pidhīyare”ti.Paññāyete pidhīyare”ti.Kāyagatāya satiyā bhāvitāya bahulīkatāya cakkhu nāviñchati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu na paṭihaññati, sotaṁ …pe…Kāyagatāya satiyā bhāvitāya bahulīkatāya cakkhu nāviñchati manāpikesu rūpesu, amanāpikesu na paṭihaññati, sotaṁ …pe…ghānaṁ …ghānaṁ …

jivhā …jivhā …kāyo …kāyo …mano nāviñchati manāpikesu dhammesu, amanāpikesu na paṭihaññati.mano nāviñchati manāpikesu dhammesu, amanāpikesu na paṭihaññati.

Kena kāraṇena?Kena kāraṇena?Saṁvutanivāritattā indriyānaṁ.Saṁvutanivāritattā indriyānaṁ.Kena te saṁvutanivāritā?Kena te saṁvutanivāritā?

Satiārakkhena.Satiārakkhena.Tenāha bhagavā—Tenāha bhagavā—“sati tesaṁ nivāraṇan”ti.“sati tesaṁ nivāraṇan”ti.

Paññāya anusayā pahīyanti, anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānā pahīyanti.Paññāya anusayā pahīyanti, anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānā pahīyanti.Kissa, anusayassa pahīnattā?Kissa, anusayassa pahīnattā?Taṁ yathā khandhavantassa rukkhassa anavasesamūluddharaṇe kate pupphaphalapallavaṅkurasantati samucchinnā bhavati.Taṁ yathā khandhavantassa rukkhassa anavasesamūluddharaṇe kate pupphaphalapallavaṅkurasantati samucchinnā bhavati.

Evaṁ anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānasantati samucchinnā bhavati pidahitā paṭicchannā.Evaṁ anusayesu pahīnesu pariyuṭṭhānasantati samucchinnā bhavati pidahitā paṭicchannā.Kena?Kena?Paññāya.Paññāya.

Tenāha bhagavā “paññāyete pidhīyare”ti.Tenāha bhagavā “paññāyete pidhīyare”ti.“Paññā ceva sati ca,“Paññā ceva sati ca,(iccāyasmā ajito)(iccāyasmā ajito)

Nāmarūpañca mārisa;Nāmarūpañca mārisa;Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,Etaṁ me puṭṭho pabrūhi,Katthetaṁ uparujjhatī”ti.Katthetaṁ uparujjhatī”ti.

“Yametaṁ pañhaṁ apucchi,“Yametaṁ pañhaṁ apucchi,