巴利《小部》· 无碍解道第 104 阅读页 · PS2.6 · 2.6. Paṭisambhidākathā · 1/4

PaṭisambhidāmaggaPaṭisambhidāmagga2 Yuganaddhavagga2 Yuganaddhavagga2.6. Paṭisambhidākathā2.6. Paṭisambhidākathā2.6.1. Dhammacakkapavattanavāra2.6.1. Dhammacakkapavattanavāra

Evaṁ me sutaṁ—Evaṁ me sutaṁ—ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.ekaṁ samayaṁ bhagavā bārāṇasiyaṁ viharati isipatane migadāye.Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi—Tatra kho bhagavā pañcavaggiye bhikkhū āmantesi—

“Dveme, bhikkhave, antā pabbajitena na sevitabbā.“Dveme, bhikkhave, antā pabbajitena na sevitabbā.Katame dve?Katame dve?Yo cāyaṁ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṁhito;Yo cāyaṁ kāmesu kāmasukhallikānuyogo hīno gammo pothujjaniko anariyo anatthasaṁhito;

yo cāyaṁ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṁhito.yo cāyaṁ attakilamathānuyogo dukkho anariyo anatthasaṁhito.Ete kho, bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.Ete kho, bhikkhave, ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.Katamā ca sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati?Katamā ca sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati?

Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—Ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.Ayaṁ kho sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.Ayaṁ kho sā, bhikkhave, majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā cakkhukaraṇī ñāṇakaraṇī upasamāya abhiññāya sambodhāya nibbānāya saṁvattati.

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhaṁ ariyasaccaṁ.Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṁ, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ;Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṁ, appiyehi sampayogo dukkho, piyehi vippayogo dukkho, yampicchaṁ na labhati tampi dukkhaṁ;saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.saṅkhittena pañcupādānakkhandhā dukkhā.

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ—Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ—yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—yāyaṁ taṇhā ponobhavikā nandirāgasahagatā tatratatrābhinandinī, seyyathidaṁ—kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.kāmataṇhā, bhavataṇhā, vibhavataṇhā.

Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ—Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ—yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.yo tassāyeva taṇhāya asesavirāganirodho cāgo paṭinissaggo mutti anālayo.Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ—Idaṁ kho pana, bhikkhave, dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ—

ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—ayameva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, seyyathidaṁ—sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.sammādiṭṭhi …pe… sammāsamādhi.‘Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññeyyan’ti me, bhikkhave …pe…‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññeyyan’ti me, bhikkhave …pe…pariññātanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.pariññātanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

‘Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ pahātabban’ti me, bhikkhave …pe…‘Taṁ kho panidaṁ dukkhasamudayaṁ ariyasaccaṁ pahātabban’ti me, bhikkhave …pe…pahīnanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.pahīnanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ sacchikātabban’ti me, bhikkhave …pe…‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhaṁ ariyasaccaṁ sacchikātabban’ti me, bhikkhave …pe…sacchikatanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.sacchikatanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.‘Idaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccan’ti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ bhāvetabban’ti me, bhikkhave …pe…‘Taṁ kho panidaṁ dukkhanirodhagāminī paṭipadā ariyasaccaṁ bhāvetabban’ti me, bhikkhave …pe…bhāvitanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.bhāvitanti me, bhikkhave, pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.Yāvakīvañca me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ na suvisuddhaṁ ahosi, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.Yāvakīvañca me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ na suvisuddhaṁ ahosi, neva tāvāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.

Yato ca kho me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ suvisuddhaṁ ahosi, athāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.Yato ca kho me, bhikkhave, imesu catūsu ariyasaccesu evaṁ tiparivaṭṭaṁ dvādasākāraṁ yathābhūtaṁ ñāṇadassanaṁ suvisuddhaṁ ahosi, athāhaṁ, bhikkhave, sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya ‘anuttaraṁ sammāsambodhiṁ abhisambuddho’ti paccaññāsiṁ.Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi—Ñāṇañca pana me dassanaṁ udapādi—‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’”ti.‘akuppā me vimutti, ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhavo’”ti.

Idamavoca bhagavā.Idamavoca bhagavā.Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.Attamanā pañcavaggiyā bhikkhū bhagavato bhāsitaṁ abhinandunti.Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṁ bhaññamāne āyasmato koṇḍaññassa virajaṁ vītamalaṁ dhammacakkhuṁ udapādi—

“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.“yaṁ kiñci samudayadhammaṁ, sabbaṁ taṁ nirodhadhamman”ti.Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuṁ—Pavattite ca pana bhagavatā dhammacakke bhummā devā saddamanussāvesuṁ—“etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.“etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.

Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātumahārājikā devā saddamanussāvesuṁ …Bhummānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā cātumahārājikā devā saddamanussāvesuṁ …cātumahārājikānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā tāvatiṁsā devā …pe…cātumahārājikānaṁ devānaṁ saddaṁ sutvā tāvatiṁsā devā …pe…yāmā devā …pe…yāmā devā …pe…

tusitā devā …pe…tusitā devā …pe…nimmānaratī devā …pe…nimmānaratī devā …pe…paranimmitavasavattī devā …pe…paranimmitavasavattī devā …pe…

brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṁ—brahmakāyikā devā saddamanussāvesuṁ—“etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.“etaṁ bhagavatā bārāṇasiyaṁ isipatane migadāye anuttaraṁ dhammacakkaṁ pavattitaṁ appaṭivattiyaṁ samaṇena vā brāhmaṇena vā devena vā mārena vā brahmunā vā kenaci vā lokasmin”ti.Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi.Itiha tena khaṇena tena layena tena muhuttena yāva brahmalokā saddo abbhuggacchi.

Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi, appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma devānaṁ devānubhāvanti.Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampi sampakampi sampavedhi, appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pāturahosi atikkamma devānaṁ devānubhāvanti.Atha kho bhagavā imaṁ udānaṁ udānesi—Atha kho bhagavā imaṁ udānaṁ udānesi—“aññāsi vata bho koṇḍañño;“aññāsi vata bho koṇḍañño;

aññāsi vata bho koṇḍañño”ti.aññāsi vata bho koṇḍañño”ti.Iti hidaṁ āyasmato koṇḍaññassa “aññāsikoṇḍañño”tveva nāmaṁ ahosi.Iti hidaṁ āyasmato koṇḍaññassa “aññāsikoṇḍañño”tveva nāmaṁ ahosi.“‘<b>Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan’</b>ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi”.“‘<b>Idaṁ dukkhaṁ ariyasaccan’</b>ti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi”.

Cakkhuṁ udapādīti—Cakkhuṁ udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?Ñāṇaṁ udapādīti—Ñāṇaṁ udapādīti—

kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?Paññā udapādīti—Paññā udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?

Vijjā udapādīti—Vijjā udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?Āloko udapādīti—Āloko udapādīti—

kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?<b>Cakkhuṁ udapādī</b>ti—<b>Cakkhuṁ udapādī</b>ti—dassanaṭṭhena.dassanaṭṭhena.

<b>Ñāṇaṁ udapādī</b>ti—<b>Ñāṇaṁ udapādī</b>ti—ñātaṭṭhena.ñātaṭṭhena.<b>Paññā udapādī</b>ti—<b>Paññā udapādī</b>ti—

pajānanaṭṭhena.pajānanaṭṭhena.<b>Vijjā udapādī</b>ti—<b>Vijjā udapādī</b>ti—paṭivedhaṭṭhena.paṭivedhaṭṭhena.

<b>Āloko udapādī</b>ti—<b>Āloko udapādī</b>ti—obhāsaṭṭhena.obhāsaṭṭhena.Cakkhuṁ dhammo, ñāṇaṁ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo.Cakkhuṁ dhammo, ñāṇaṁ dhammo, paññā dhammo, vijjā dhammo, āloko dhammo.

Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ime pañca dhammā dhammapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.

Tena vuccati—Tena vuccati—“dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā”.“dhammesu ñāṇaṁ dhammapaṭisambhidā”.Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho.Dassanaṭṭho attho, ñātaṭṭho attho, pajānanaṭṭho attho, paṭivedhaṭṭho attho, obhāsaṭṭho attho.

Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ime pañca atthā atthapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.

Tena vuccati—Tena vuccati—“atthesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā”.“atthesu ñāṇaṁ atthapaṭisambhidā”.Pañca dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.Pañca dhamme sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā, pañca atthe sandassetuṁ byañjananiruttābhilāpā.

Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Imā dasa niruttiyo niruttipaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.

Tena vuccati—Tena vuccati—“niruttīsu ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā”.“niruttīsu ñāṇaṁ niruttipaṭisambhidā”.Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni.Pañcasu dhammesu ñāṇāni, pañcasu atthesu ñāṇāni, dasasu niruttīsu ñāṇāni.

Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Imāni vīsati ñāṇāni paṭibhānapaṭisambhidāya ārammaṇā ceva honti gocarā ca.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā ārammaṇā te tassā gocarā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.Ye tassā gocarā te tassā ārammaṇā.

Tena vuccati—Tena vuccati—“paṭibhānesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā”.“paṭibhānesu ñāṇaṁ paṭibhānapaṭisambhidā”.“‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññeyyan’ti …pe…“‘Taṁ kho panidaṁ dukkhaṁ ariyasaccaṁ pariññeyyan’ti …pe…

pariññātanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi”.pariññātanti pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṁ udapādi, ñāṇaṁ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi”.Cakkhuṁ udapādīti—Cakkhuṁ udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?

Ñāṇaṁ udapādīti—Ñāṇaṁ udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?Paññā udapādīti—Paññā udapādīti—

kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?Vijjā udapādīti—Vijjā udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?

Āloko udapādīti—Āloko udapādīti—kenaṭṭhena?kenaṭṭhena?