巴利《小部》· 导论第 12 阅读页 · NE9 · Catubyūhahāravibhaṅga · 1/2

NettiNettiPaṭiniddesavāraPaṭiniddesavāra

Vibhaṅga 6Vibhaṅga 6CatubyūhahāravibhaṅgaCatubyūhahāravibhaṅgaTattha katamo catubyūho hāro?Tattha katamo catubyūho hāro?

“Neruttamadhippāyo”ti ayaṁ.“Neruttamadhippāyo”ti ayaṁ.Byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparasandhi ca gavesitabbo.Byañjanena suttassa neruttañca adhippāyo ca nidānañca pubbāparasandhi ca gavesitabbo.Tattha katamaṁ neruttaṁ, yā niruttipadasaṁhitā, yaṁ dhammānaṁ nāmaso ñāṇaṁ.Tattha katamaṁ neruttaṁ, yā niruttipadasaṁhitā, yaṁ dhammānaṁ nāmaso ñāṇaṁ.

Yadā hi bhikkhu atthassa ca nāmaṁ jānāti, dhammassa ca nāmaṁ jānāti, tathā tathā naṁ abhiniropeti.Yadā hi bhikkhu atthassa ca nāmaṁ jānāti, dhammassa ca nāmaṁ jānāti, tathā tathā naṁ abhiniropeti.Ayañca vuccati atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo desanākusalo atītādhivacanakusalo anāgatādhivacanakusalo paccuppannādhivacanakusalo itthādhivacanakusalo purisādhivacanakusalo napuṁsakādhivacanakusalo ekādhivacanakusalo anekādhivacanakusalo, evaṁ sabbāni kātabbāni janapadaniruttāni sabbā ca janapadaniruttiyo.Ayañca vuccati atthakusalo dhammakusalo byañjanakusalo niruttikusalo pubbāparakusalo desanākusalo atītādhivacanakusalo anāgatādhivacanakusalo paccuppannādhivacanakusalo itthādhivacanakusalo purisādhivacanakusalo napuṁsakādhivacanakusalo ekādhivacanakusalo anekādhivacanakusalo, evaṁ sabbāni kātabbāni janapadaniruttāni sabbā ca janapadaniruttiyo.

Ayaṁ niruttipadasaṁhitā.Ayaṁ niruttipadasaṁhitā.Tattha katamo adhippāyo?Tattha katamo adhippāyo?“Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ,“Dhammo have rakkhati dhammacāriṁ,

Chattaṁ mahantaṁ yatha vassakāle;Chattaṁ mahantaṁ yatha vassakāle;Esānisaṁso dhamme suciṇṇe,Esānisaṁso dhamme suciṇṇe,Na duggatiṁ gacchati dhammacārī”ti.Na duggatiṁ gacchati dhammacārī”ti.

Idha bhagavato ko adhippāyo?Idha bhagavato ko adhippāyo?Ye apāyehi parimuccitukāmā bhavissanti, te dhammacārino bhavissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Ye apāyehi parimuccitukāmā bhavissanti, te dhammacārino bhavissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.“Coro yathā sandhimukhe gahīto,“Coro yathā sandhimukhe gahīto,

Sakammunā haññati bajjhate ca;Sakammunā haññati bajjhate ca;Evaṁ ayaṁ pecca pajā parattha,Evaṁ ayaṁ pecca pajā parattha,Sakammunā haññati bajjhate cā”ti.Sakammunā haññati bajjhate cā”ti.

Idha bhagavato ko adhippāyo?Idha bhagavato ko adhippāyo?Sañcetanikānaṁ katānaṁ kammānaṁ upacitānaṁ dukkhavedanīyānaṁ aniṭṭhaṁ asātaṁ vipākaṁ paccanubhavissatīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Sañcetanikānaṁ katānaṁ kammānaṁ upacitānaṁ dukkhavedanīyānaṁ aniṭṭhaṁ asātaṁ vipākaṁ paccanubhavissatīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.“Sukhakāmāni bhūtāni,“Sukhakāmāni bhūtāni,

Yo daṇḍena vihiṁsati;Yo daṇḍena vihiṁsati;Attano sukhamesāno,Attano sukhamesāno,Pecca so na labhate sukhan”ti.Pecca so na labhate sukhan”ti.

Idha bhagavato ko adhippāyo?Idha bhagavato ko adhippāyo?Ye sukhena atthikā bhavissanti, te pāpakammaṁ na karissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Ye sukhena atthikā bhavissanti, te pāpakammaṁ na karissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.“Middhī yadā hoti mahagghaso ca,“Middhī yadā hoti mahagghaso ca,

Niddāyitā samparivattasāyī;Niddāyitā samparivattasāyī;Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho,Mahāvarāhova nivāpapuṭṭho,Punappunaṁ gabbhamupeti mando”ti.Punappunaṁ gabbhamupeti mando”ti.

Idha bhagavato ko adhippāyo?Idha bhagavato ko adhippāyo?Ye jarāmaraṇena aṭṭiyitukāmā bhavissanti, te bhavissanti bhojane mattaññuno indriyesu guttadvārā pubbarattāpararattaṁ jāgariyānuyogamanuyuttā vipassakā kusalesu dhammesu sagāravā ca sabrahmacārīsu theresu navesu majjhimesūti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Ye jarāmaraṇena aṭṭiyitukāmā bhavissanti, te bhavissanti bhojane mattaññuno indriyesu guttadvārā pubbarattāpararattaṁ jāgariyānuyogamanuyuttā vipassakā kusalesu dhammesu sagāravā ca sabrahmacārīsu theresu navesu majjhimesūti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.“Appamādo amatapadaṁ,“Appamādo amatapadaṁ,

Pamādo maccuno padaṁ;Pamādo maccuno padaṁ;Appamattā na mīyanti,Appamattā na mīyanti,Ye pamattā yathā matā”ti.Ye pamattā yathā matā”ti.

Idha bhagavato ko adhippāyo?Idha bhagavato ko adhippāyo?Ye amatapariyesanaṁ pariyesitukāmā bhavissanti, te appamattā viharissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Ye amatapariyesanaṁ pariyesitukāmā bhavissanti, te appamattā viharissantīti ayaṁ ettha bhagavato adhippāyo.Ayaṁ adhippāyo.Ayaṁ adhippāyo.

Tattha katamaṁ nidānaṁ?Tattha katamaṁ nidānaṁ?Yathā so dhaniyo gopālako bhagavantaṁ āha—Yathā so dhaniyo gopālako bhagavantaṁ āha—“Nandati puttehi puttimā,“Nandati puttehi puttimā,

Gomā gohi tatheva nandati;Gomā gohi tatheva nandati;Upadhī hi narassa nandanā,Upadhī hi narassa nandanā,Na hi so nandati yo nirūpadhī”ti.Na hi so nandati yo nirūpadhī”ti.

Bhagavā āha—Bhagavā āha—“Socati puttehi puttimā,“Socati puttehi puttimā,Gopiko gohi tatheva socati;Gopiko gohi tatheva socati;

Upadhī hi narassa socanā,Upadhī hi narassa socanā,Na hi so socati yo nirūpadhī”ti.Na hi so socati yo nirūpadhī”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiraṁ pariggahaṁ upadhiṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiraṁ pariggahaṁ upadhiṁ āhā”ti.

Yathā ca māro pāpimā gijjhakūṭā pabbatā puthusilaṁ pātesi, bhagavā āha—Yathā ca māro pāpimā gijjhakūṭā pabbatā puthusilaṁ pātesi, bhagavā āha—“Sacepi kevalaṁ sabbaṁ,“Sacepi kevalaṁ sabbaṁ,gijjhakūṭaṁ calessasi;gijjhakūṭaṁ calessasi;

Neva sammāvimuttānaṁ,Neva sammāvimuttānaṁ,buddhānaṁ atthi iñjitaṁ.buddhānaṁ atthi iñjitaṁ.Nabhaṁ phaleyyappathavī caleyya,Nabhaṁ phaleyyappathavī caleyya,

Sabbeva pāṇā uda santaseyyuṁ;Sabbeva pāṇā uda santaseyyuṁ;Sallampi ce urasi pakappayeyyuṁ,Sallampi ce urasi pakappayeyyuṁ,Upadhīsu tāṇaṁ na karonti buddhā”ti.Upadhīsu tāṇaṁ na karonti buddhā”ti.

Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā kāyaṁ upadhiṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā kāyaṁ upadhiṁ āhā”ti.Yathā cāha—Yathā cāha—“Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,“Na taṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,

Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;Yadāyasaṁ dārujapabbajañca;Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,Sārattarattā maṇikuṇḍalesu,Puttesu dāresu ca yā apekkhā”ti.Puttesu dāresu ca yā apekkhā”ti.

Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiresu vatthūsu taṇhaṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiresu vatthūsu taṇhaṁ āhā”ti.Yathā cāha—Yathā cāha—“Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,“Etaṁ daḷhaṁ bandhanamāhu dhīrā,

Ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ;Ohārinaṁ sithilaṁ duppamuñcaṁ;Etampi chetvāna paribbajanti,Etampi chetvāna paribbajanti,Anapekkhino kāmasukhaṁ pahāyā”ti.Anapekkhino kāmasukhaṁ pahāyā”ti.

Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiravatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā bāhiravatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Yathā cāha—Yathā cāha—“Āturaṁ asuciṁ pūtiṁ,“Āturaṁ asuciṁ pūtiṁ,

duggandhaṁ dehanissitaṁ;duggandhaṁ dehanissitaṁ;Paggharantaṁ divā rattiṁ,Paggharantaṁ divā rattiṁ,bālānaṁ abhinanditan”ti.bālānaṁ abhinanditan”ti.

Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Yathā cāha—Yathā cāha—“Ucchinda sinehamattano,“Ucchinda sinehamattano,

Kumudaṁ sāradikaṁva pāṇinā;Kumudaṁ sāradikaṁva pāṇinā;Santimaggameva brūhaya,Santimaggameva brūhaya,Nibbānaṁ sugatena desitan”ti.Nibbānaṁ sugatena desitan”ti.

Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Iminā vatthunā iminā nidānena evaṁ ñāyati “idha bhagavā ajjhattikavatthukāya taṇhāya pahānaṁ āhā”ti.Idaṁ nidānaṁ.Idaṁ nidānaṁ.Tattha katamo pubbāparasandhi.Tattha katamo pubbāparasandhi.

Yathāha—Yathāha—“Kāmandhā jālasañchannā,“Kāmandhā jālasañchannā,Taṇhāchadanachāditā;Taṇhāchadanachāditā;

Pamattabandhanā baddhā,Pamattabandhanā baddhā,Macchāva kumināmukhe;Macchāva kumināmukhe;Jarāmaraṇamanventi,Jarāmaraṇamanventi,

Vaccho khīrapakova mātaran”ti.Vaccho khīrapakova mātaran”ti.Ayaṁ kāmataṇhā vuttā.Ayaṁ kāmataṇhā vuttā.Sā katamena pubbāparena yujjati?Sā katamena pubbāparena yujjati?

Yathāha—Yathāha—“Ratto atthaṁ na jānāti,“Ratto atthaṁ na jānāti,ratto dhammaṁ na passati;ratto dhammaṁ na passati;

Andhantamaṁ tadā hoti,Andhantamaṁ tadā hoti,yaṁ rāgo sahate naran”ti.yaṁ rāgo sahate naran”ti.Iti andhatāya ca sañchannatāya ca sāyeva taṇhā abhilapitā.Iti andhatāya ca sañchannatāya ca sāyeva taṇhā abhilapitā.

Yañcāha kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditāti.Yañcāha kāmandhā jālasañchannā, taṇhāchadanachāditāti.Yañcāha ratto atthaṁ na jānāti, ratto dhammaṁ na passatīti, imehi padehi pariyuṭṭhānehi sāyeva taṇhā abhilapitā.Yañcāha ratto atthaṁ na jānāti, ratto dhammaṁ na passatīti, imehi padehi pariyuṭṭhānehi sāyeva taṇhā abhilapitā.Yaṁ andhakāraṁ, ayaṁ dukkhasamudayo, yā ca taṇhā ponobhavikā, yañcāha kāmāti ime kilesakāmā.Yaṁ andhakāraṁ, ayaṁ dukkhasamudayo, yā ca taṇhā ponobhavikā, yañcāha kāmāti ime kilesakāmā.

Yañcāha jālasañchannāti tesaṁyeva kāmānaṁ payogena pariyuṭṭhānaṁ dasseti, tasmā kilesavasena ca pariyuṭṭhānavasena ca taṇhābandhanaṁ vuttaṁ.Yañcāha jālasañchannāti tesaṁyeva kāmānaṁ payogena pariyuṭṭhānaṁ dasseti, tasmā kilesavasena ca pariyuṭṭhānavasena ca taṇhābandhanaṁ vuttaṁ.Ye edisikā, te jarāmaraṇaṁ anventi, ayaṁ bhagavatā yathānikkhittagāthābalena dassitā jarāmaraṇamanventīti.Ye edisikā, te jarāmaraṇaṁ anventi, ayaṁ bhagavatā yathānikkhittagāthābalena dassitā jarāmaraṇamanventīti.“Yassa papañcā ṭhitī ca natthi,“Yassa papañcā ṭhitī ca natthi,

Sandānaṁ palighañca vītivatto;Sandānaṁ palighañca vītivatto;Taṁ nittaṇhaṁ muniṁ carantaṁ,Taṁ nittaṇhaṁ muniṁ carantaṁ,Na vijānāti sadevakopi loko”ti.Na vijānāti sadevakopi loko”ti.

Papañcā nāma taṇhādiṭṭhimānā, tadabhisaṅkhatā ca saṅkhārā.Papañcā nāma taṇhādiṭṭhimānā, tadabhisaṅkhatā ca saṅkhārā.Ṭhiti nāma anusayā.Ṭhiti nāma anusayā.Sandānaṁ nāma taṇhāya pariyuṭṭhānaṁ, yāni chattiṁsataṇhāya jāliniyā vicaritāni.Sandānaṁ nāma taṇhāya pariyuṭṭhānaṁ, yāni chattiṁsataṇhāya jāliniyā vicaritāni.

Paligho nāma moho.Paligho nāma moho.Ye ca papañcā saṅkhārā yā ca ṭhiti yaṁ sandānañca yaṁ palighañca yo etaṁ sabbaṁ samatikkanto, ayaṁ vuccati nittaṇho iti.Ye ca papañcā saṅkhārā yā ca ṭhiti yaṁ sandānañca yaṁ palighañca yo etaṁ sabbaṁ samatikkanto, ayaṁ vuccati nittaṇho iti.