巴利《小部》· 大义释第 79 阅读页 · MND14 · 14. Tuvaṭakasuttaniddesa · 5/11

Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.Evaṁ kho, bhikkhave, bhikkhu sāntevāsiko sācariyako dukkhaṁ na phāsu viharatī”ti.Evampi tatrāsayāti—Evampi tatrāsayāti—parissayā.parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—Vuttañhetaṁ bhagavatā—“tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.“tayome, bhikkhave, antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikā.Katame tayo?Katame tayo?

Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;Lobho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko;doso, bhikkhave …pe…doso, bhikkhave …pe…moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.moho, bhikkhave, antarāmalo antarāamitto antarāsapatto antarāvadhako antarāpaccatthiko.

Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.Ime kho, bhikkhave, tayo antarāmalā antarāamittā antarāsapattā antarāvadhakā antarāpaccatthikāti.Anatthajanano lobho,Anatthajanano lobho,lobho cittappakopano;lobho cittappakopano;

Bhayamantarato jātaṁ,Bhayamantarato jātaṁ,taṁ jano nāvabujjhati.taṁ jano nāvabujjhati.Luddho atthaṁ na jānāti,Luddho atthaṁ na jānāti,

luddho dhammaṁ na passati;luddho dhammaṁ na passati;Andhantamaṁ tadā hoti,Andhantamaṁ tadā hoti,yaṁ lobho sahate naraṁ.yaṁ lobho sahate naraṁ.

Anatthajanano doso,Anatthajanano doso,doso cittappakopano;doso cittappakopano;Bhayamantarato jātaṁ,Bhayamantarato jātaṁ,

taṁ jano nāvabujjhati.taṁ jano nāvabujjhati.Kuddho atthaṁ na jānāti,Kuddho atthaṁ na jānāti,kuddho dhammaṁ na passati;kuddho dhammaṁ na passati;

Andhantamaṁ tadā hoti,Andhantamaṁ tadā hoti,yaṁ doso sahate naraṁ.yaṁ doso sahate naraṁ.Anatthajanano moho,Anatthajanano moho,

moho cittappakopano;moho cittappakopano;Bhayamantarato jātaṁ,Bhayamantarato jātaṁ,taṁ jano nāvabujjhati.taṁ jano nāvabujjhati.

Mūḷho atthaṁ na jānāti,Mūḷho atthaṁ na jānāti,mūḷho dhammaṁ na passati;mūḷho dhammaṁ na passati;Andhantamaṁ tadā hoti,Andhantamaṁ tadā hoti,

yaṁ moho sahate naran”ti.yaṁ moho sahate naran”ti.Evampi tatrāsayāti—Evampi tatrāsayāti—parissayā.parissayā.

Vuttañhetaṁ bhagavatā—Vuttañhetaṁ bhagavatā—“tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.“tayo kho, mahārāja, purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.Katame tayo?Katame tayo?

Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;Lobho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya;doso kho, mahārāja …pe…doso kho, mahārāja …pe…moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.moho kho, mahārāja, purisassa dhammo ajjhattaṁ uppajjamāno uppajjati ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.

Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.Ime kho, mahārāja, tayo purisassa dhammā ajjhattaṁ uppajjamānā uppajjanti ahitāya dukkhāya aphāsuvihārāya.Lobho doso ca moho ca,Lobho doso ca moho ca,purisaṁ pāpacetasaṁ;purisaṁ pāpacetasaṁ;

Hiṁsanti attasambhūtā,Hiṁsanti attasambhūtā,tacasāraṁva samphalan”ti.tacasāraṁva samphalan”ti.Evampi tatrāsayāti—Evampi tatrāsayāti—

parissayā.parissayā.Vuttañhetaṁ bhagavatā—Vuttañhetaṁ bhagavatā—“Rāgo ca doso ca itonidānā,“Rāgo ca doso ca itonidānā,

Aratī ratī lomahaṁso itojā;Aratī ratī lomahaṁso itojā;Ito samuṭṭhāya manovitakkā,Ito samuṭṭhāya manovitakkā,Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.Kumārakā dhaṅkamivossajantī”ti.

Evampi tatrāsayāti—Evampi tatrāsayāti—parissayā.parissayā.<b>Parissayavinayan</b>ti parissayavinayaṁ parissayappahānaṁ parissayavūpasamaṁ parissayapaṭinissaggaṁ parissayapaṭipassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—<b>Parissayavinayan</b>ti parissayavinayaṁ parissayappahānaṁ parissayavūpasamaṁ parissayapaṭinissaggaṁ parissayapaṭipassaddhiṁ amataṁ nibbānanti—

sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ.sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ.<b>Paṭipadaṁ vadehi bhaddante</b>ti.<b>Paṭipadaṁ vadehi bhaddante</b>ti.Paṭipadaṁ vadehi—Paṭipadaṁ vadehi—

sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—sammāpaṭipadaṁ anulomapaṭipadaṁ apaccanīkapaṭipadaṁ aviruddhapaṭipadaṁ anvatthapaṭipadaṁ dhammānudhammapaṭipadaṁ sīlesu paripūrakāritaṁ indriyesu guttadvārataṁ bhojane mattaññutaṁ jāgariyānuyogaṁ satisampajaññaṁ cattāro satipaṭṭhāne cattāro sammappadhāne cattāro iddhipāde pañcindriyāni pañca balāni satta bojjhaṅge ariyaṁ aṭṭhaṅgikaṁ maggaṁ nibbānañca nibbānagāminiñca paṭipadaṁ vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti—

paṭipadaṁ vadehi.paṭipadaṁ vadehi.<b>Bhaddante</b>ti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ ālapati.<b>Bhaddante</b>ti so nimmito buddhaṁ bhagavantaṁ ālapati.Atha vā yaṁ tvaṁ dhammaṁ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṁ taṁ sundaraṁ bhaddakaṁ kalyāṇaṁ anavajjaṁ sevitabbanti—Atha vā yaṁ tvaṁ dhammaṁ ācikkhasi desesi paññapesi paṭṭhapesi vivari vibhaji uttānīakāsi pakāsesi sabbaṁ taṁ sundaraṁ bhaddakaṁ kalyāṇaṁ anavajjaṁ sevitabbanti—

paṭipadaṁ vadehi bhaddante.paṭipadaṁ vadehi bhaddante.<b>Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin</b>ti.<b>Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin</b>ti.<b>Pātimokkhan</b>ti sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.<b>Pātimokkhan</b>ti sīlaṁ patiṭṭhā ādi caraṇaṁ saṁyamo saṁvaro mukhaṁ pamukhaṁ kusalānaṁ dhammānaṁ samāpattiyā.

<b>Atha vāpi samādhin</b>ti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—<b>Atha vāpi samādhin</b>ti yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti avisāhāro avikkhepo avisāhatamānasatā samatho samādhindriyaṁ samādhibalaṁ sammāsamādhīti—pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.pātimokkhaṁ atha vāpi samādhiṁ.Tenāha so nimmito—Tenāha so nimmito—

“Akittayī vivaṭacakkhu,“Akittayī vivaṭacakkhu,Sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;Sakkhidhammaṁ parissayavinayaṁ;Paṭipadaṁ vadehi bhaddante,Paṭipadaṁ vadehi bhaddante,

Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin”ti.Pātimokkhaṁ atha vāpi samādhin”ti.<b>Cakkhūhi neva lolassa,</b><b>Cakkhūhi neva lolassa,</b><b>Gāmakathāya āvaraye sotaṁ;</b><b>Gāmakathāya āvaraye sotaṁ;</b>

<b>Rase ca nānugijjheyya,</b><b>Rase ca nānugijjheyya,</b><b>Na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.</b><b>Na ca mamāyetha kiñci lokasmiṁ.</b><b>Cakkhūhi neva lolassā</b>ti.<b>Cakkhūhi neva lolassā</b>ti.

Kathaṁ cakkhuloloti?Kathaṁ cakkhuloloti?Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti—Idhekacco cakkhuloliyena samannāgato hoti—“adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya.“adiṭṭhaṁ dakkhitabbaṁ, diṭṭhaṁ samatikkamitabban”ti ārāmena ārāmaṁ uyyānena uyyānaṁ gāmena gāmaṁ nigamena nigamaṁ nagarena nagaraṁ raṭṭhena raṭṭhaṁ janapadena janapadaṁ dīghacārikaṁ anavaṭṭhitacārikaṁ anuyutto ca hoti rūpassa dassanāya.

Evampi cakkhulolo hoti.Evampi cakkhulolo hoti.Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.Atha vā bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno asaṁvuto gacchati hatthiṁ olokento, assaṁ olokento, rathaṁ olokento, pattiṁ olokento, itthiyo olokento, purise olokento, kumārake olokento, kumārikāyo olokento, antarāpaṇaṁ olokento, gharamukhāni olokento, uddhaṁ olokento, adho olokento, disāvidisaṁ vipekkhamāno gacchati.Evampi cakkhulolo hoti.Evampi cakkhulolo hoti.

Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā nimittaggāhī hoti anubyañjanaggāhī.Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya na paṭipajjati, na rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye na saṁvaraṁ āpajjati.Evampi cakkhulolo hoti.Evampi cakkhulolo hoti.

Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ anuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ pāṇissaraṁ vetāḷaṁ kumbhathūṇaṁ sobhanakaṁ caṇḍālaṁ vaṁsaṁ dhovanaṁ hatthiyuddhaṁ assayuddhaṁ mahiṁsayuddhaṁ usabhayuddhaṁ ajayuddhaṁ meṇḍayuddhaṁ kukkuṭayuddhaṁ vaṭṭakayuddhaṁ daṇḍayuddhaṁ muṭṭhiyuddhaṁ nibbuddhaṁ uyyodhikaṁ balaggaṁ senābyūhaṁ anīkadassanaṁ iti vā.

Evampi cakkhulolo hoti.Evampi cakkhulolo hoti.Kathaṁ na cakkhulolo hoti?Kathaṁ na cakkhulolo hoti?Idha bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṁ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṁ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati.Idha bhikkhu antaragharaṁ paviṭṭho vīthiṁ paṭipanno saṁvuto gacchati na hatthiṁ olokento, na assaṁ olokento, na rathaṁ olokento, na pattiṁ olokento, na itthiyo olokento, na purise olokento, na kumārake olokento, na kumārikāyo olokento, na antarāpaṇaṁ olokento, na gharamukhāni olokento, na uddhaṁ olokento, na adho olokento, na disāvidisāvipekkhamāno gacchati.

Evampi na cakkhulolo hoti.Evampi na cakkhulolo hoti.Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.Atha vā bhikkhu cakkhunā rūpaṁ disvā na nimittaggāhī hoti nānubyañjanaggāhī.Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.Yatvādhikaraṇamenaṁ cakkhundriyaṁ asaṁvutaṁ viharantaṁ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāssaveyyuṁ, tassa saṁvarāya paṭipajjati, rakkhati cakkhundriyaṁ, cakkhundriye saṁvaraṁ āpajjati.

Evampi na cakkhulolo hoti.Evampi na cakkhulolo hoti.Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—Yathā vā paneke bhonto samaṇabrāhmaṇā saddhādeyyāni bhojanāni bhuñjitvā te evarūpaṁ visūkadassanaṁ ananuyuttā viharanti, seyyathidaṁ—naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ …pe…naccaṁ gītaṁ vāditaṁ pekkhaṁ akkhānaṁ …pe…

anīkadassanaṁ iti vā.anīkadassanaṁ iti vā.Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.Evarūpā visūkadassanā paṭivirato hoti.Evampi na cakkhulolo hoti.Evampi na cakkhulolo hoti.

<b>Cakkhūhi neva lolassā</b>ti.<b>Cakkhūhi neva lolassā</b>ti.Cakkhuloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—Cakkhuloliyaṁ pajaheyya vinodeyya byantiṁ kareyya anabhāvaṁ gameyya, cakkhuloliyā ārato assa virato paṭivirato nikkhanto nissaṭo vippamutto visaññutto vimariyādikatena cetasā vihareyyāti—cakkhūhi neva lolassa.cakkhūhi neva lolassa.

<b>Gāmakathāya āvaraye sotan</b>ti.<b>Gāmakathāya āvaraye sotan</b>ti.Gāmakathā vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—Gāmakathā vuccati bāttiṁsa tiracchānakathā, seyyathidaṁ—rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā.rājakathā corakathā mahāmattakathā senākathā bhayakathā yuddhakathā annakathā pānakathā vatthakathā yānakathā sayanakathā mālākathā gandhakathā ñātikathā gāmakathā nigamakathā nagarakathā janapadakathā itthikathā sūrakathā visikhākathā kumbhaṭṭhānakathā pubbapetakathā nānattakathā lokakkhāyikā samuddakkhāyikā itibhavābhavakathā iti vā.

<b>Gāmakathāya āvaraye sotan</b>ti.<b>Gāmakathāya āvaraye sotan</b>ti.Gāmakathāya sotaṁ āvareyya nivāreyya saṁvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti—Gāmakathāya sotaṁ āvareyya nivāreyya saṁvareyya rakkheyya gopeyya pidaheyya pacchindeyyāti—gāmakathāya āvaraye sotaṁ.gāmakathāya āvaraye sotaṁ.

<b>Rase ca nānugijjheyyā</b>ti.<b>Rase ca nānugijjheyyā</b>ti.<b>Rase cā</b>ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.<b>Rase cā</b>ti mūlaraso khandharaso tacaraso pattaraso puppharaso phalaraso ambilaṁ madhuraṁ tittakaṁ kaṭukaṁ loṇikaṁ khārikaṁ lambikaṁ kasāvo sādu asādu sītaṁ uṇhaṁ.Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā;Santeke samaṇabrāhmaṇā rasagiddhā;

te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti …pe…te jivhaggena rasaggāni pariyesantā āhiṇḍanti, te ambilaṁ labhitvā anambilaṁ pariyesanti, anambilaṁ labhitvā ambilaṁ pariyesanti …pe…sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.sītaṁ labhitvā uṇhaṁ pariyesanti, uṇhaṁ labhitvā sītaṁ pariyesanti.Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.Te yaṁ yaṁ labhitvā tena tena na tussanti, aparāparaṁ pariyesanti, manāpikesu rasesu rattā giddhā gadhitā mucchitā ajjhosannā laggā laggitā palibuddhā.

Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…Yassesā rasataṇhā pahīnā samucchinnā …pe… ñāṇagginā daḍḍhā, so paṭisaṅkhā yoniso āhāraṁ āhāreti neva davāya …pe…anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.anavajjatā ca phāsuvihāro cāti.Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;Yathā vaṇaṁ ālimpeyya yāvadeva āruhaṇatthāya, yathā vā pana akkhaṁ abbhañjeyya yāvadeva bhārassa nittharaṇatthāya, yathā vā puttamaṁsaṁ āhāraṁ āhāreyya yāvadeva kantārassa nittharaṇatthāya;